Asosiy matnga o'tish
16-Noyabr, Dushanba
Pul va iqtisodiyot 3 daqiqa o'qish

Aholi narxlar 9,1 foiz oshishini kutmoqda: oila byudjetiga ta’siri qancha

Toshkentdagi Chorsu bozorida qizil idishlarda sotilayotgan ziravorlar, narxlar va inflyatsiya mavzusi
Foto: Unsplash / Dasha Novikova

O‘zbekiston aholisi kelgusi 12 oyda narxlar o‘rtacha 9,1 foizga oshishini kutmoqda — bu mart oyidan buyon birinchi o‘sish.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌⁠‌‌⁠⁠ Rasmiy yillik inflyatsiya esa 6,5 foiz: odamlar kutayotgan qimmatchilik haqiqiy ko‘rsatkichdan 2,6 foiz punkt yuqori.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌⁠‌‌⁠⁠

Markaziy bank har oy aholi va tadbirkorlar o‘rtasida so‘rov o‘tkazib, ular narxlar qanchaga oshishini kutayotganini o‘lchaydi.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌⁠‌‌⁠⁠ Oktabr natijalarini regulyator rasmiy kanalida e’lon qildi.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌⁠‌‌⁠⁠ So‘rovda 3 500 nafar fuqaro va 1 675 ta tadbirkorlik subyekti qatnashgan.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌⁠‌‌⁠⁠

Biz bu raqamlarni rasmiy inflyatsiya bilan solishtirib, oddiy oila byudjeti uchun nimani anglatishini hisoblab chiqdik.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌⁠‌‌⁠⁠

Inflyatsion kutilma qancha bo‘ldi?

Aholining o‘rtacha kutilmasi oktabrda 9,1 foizga chiqdi, sentabrda bu ko‘rsatkich 8,7 foiz edi.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌⁠‌‌⁠⁠ Tadbirkorlarda esa aksincha: kutilma 9,2 foizdan 8,5 foizga tushib, so‘rovlar boshlanganidan buyon eng past darajaga yetdi.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌⁠‌‌⁠⁠

Haqiqiy narxlar o‘sishi ancha past.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌⁠‌‌⁠⁠ Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotiga ko‘ra, oktabrda yillik inflyatsiya 6,5 foiz bo‘ldi (sentabrda 6,4 foiz).⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌⁠‌‌⁠⁠

Ko‘rsatkich Sentabr Oktabr O‘zgarish
Aholining kutilmasi 8,7% 9,1% +0,4 punkt
Tadbirkorlarning kutilmasi 9,2% 8,5% −0,7 punkt
Rasmiy yillik inflyatsiya 6,4% 6,5% +0,1 punkt

Ya’ni aholi bilan haqiqiy inflyatsiya o‘rtasidagi farq bir oyda 2,3 punktdan 2,6 punktga kengaydi.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌⁠‌‌⁠⁠ Tadbirkorlar bilan aholi kutilmalari esa oktabrda teskari yo‘nalishda harakat qildi.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌⁠‌‌⁠⁠

Kim ko‘proq qimmatchilik kutmoqda?

Eng yuqori kutilma Toshkent shahri aholisida — 10,5 foiz.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌⁠‌‌⁠⁠ Undan keyin Jizzax (10 foiz) va Farg‘ona (9,7 foiz) turadi.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌⁠‌‌⁠⁠ Eng past kutilma Qoraqalpog‘istonda (7,9 foiz) va Namanganda (8,2 foiz) qayd etilgan.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌⁠‌‌⁠⁠

Daromad qancha yuqori bo‘lsa, kutilma ham shuncha baland.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌⁠‌‌⁠⁠ Oyiga 30 million so‘mdan ko‘p topadiganlar narxlar 13,6 foizga oshishini kutmoqda, o‘z daromadi yo‘q respondentlar esa 7,6 foiz deb hisoblaydi.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌⁠‌‌⁠⁠ Ikki guruh o‘rtasidagi farq 6 punktni tashkil etadi.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌⁠‌‌⁠⁠

Odamlar qimmatchilikning asosiy sababi sifatida energiya narxlari oshishini ko‘rsatgan (respondentlarning 45 foizi).⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌⁠‌‌⁠⁠ Kommunal tariflarni 38 foiz, valyuta kursi o‘zgarishini 27 foiz respondent tilga olgan.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌⁠‌‌⁠⁠ Energiya omili bejiz emas: shu kunlarda suyultirilgan gaz 2,5 baravar qimmatlashgani haqida xabar berilgan edi.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌⁠‌‌⁠⁠

Bu oila hamyoniga qanday ta’sir qiladi?

Kutilma qanchalik yuqori bo‘lsa, odamlar shuncha ko‘p pul zaxiralaydi yoki xaridni oldinga suradi — bu esa narxlarni o‘zi ham ko‘taradi.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌⁠‌‌⁠⁠ Farqni misolda ko‘ramiz.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌⁠‌‌⁠⁠

Misol uchun, oila oyiga 8 million so‘m sarflaydi deylik (shartli qiymat).⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌⁠‌‌⁠⁠ Narxlar rasmiy sur’atda — 6,5 foizga oshsa, xuddi shu xaridlar bir yildan keyin 8 520 000 so‘m turadi, ya’ni oyiga 520 ming so‘m ko‘p.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌⁠‌‌⁠⁠ Aholi kutganidek 9,1 foiz bo‘lsa, summa 8 728 000 so‘mga chiqadi — oyiga 728 ming so‘m qo‘shimcha.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌⁠‌‌⁠⁠

  • Ikki stsenariy o‘rtasidagi farq: oyiga 208 ming so‘m;
  • bir yilda: 208 000 × 12 = 2 496 000 so‘m;
  • uyda saqlangan 10 million so‘m 6,5 foizli inflyatsiyada bir yildan keyin taxminan 9,39 million so‘mlik xarid quvvatiga teng bo‘ladi (10 000 000 ÷ 1,065).

Omonat yoki kredit haqida qaror qilayotganda foizni inflyatsiya bilan solishtirish foydali.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌⁠‌‌⁠⁠ Buni kredit kalkulyatori yordamida o‘z summangiz bo‘yicha tekshirib ko‘rishingiz mumkin.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌⁠‌‌⁠⁠

Hisob taxminiy.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌⁠‌‌⁠⁠ Sug‘urta, komissiya va boshqa to‘lovlar bank shartlariga bog‘liq — aniq jadvalni bankdan oling.

Nega bu Markaziy bank uchun muhim?

Regulyator asosiy stavkani belgilashda aynan kutilmalarga qaraydi: aholi qimmatchilik kutsa, narxlarni jilovlash qiyinlashadi.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌⁠‌‌⁠⁠ Markaziy bank 4-noyabr kuni asosiy stavkani yillik 14 foiz darajasida saqlab qoldi va 2026-yil oxiriga inflyatsiya prognozini taxminan 7 foiz deb belgiladi.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌⁠‌‌⁠⁠

Oddiy hisob bilan: 14 foizli stavka rasmiy inflyatsiyadan 7,5 punkt, aholi kutilmasidan esa 4,9 punkt yuqori.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌⁠‌‌⁠⁠ Kutilmalar o‘sishda davom etsa, stavkani pasaytirish uchun joy torayadi.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌⁠‌‌⁠⁠ Regulyatorning keyingi yig‘ilishi 16-dekabrga rejalashtirilgan.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌⁠‌‌⁠⁠

Davlat moliyasining umumiy holati haqida 2027-yil budjeti parametrlari va davlat qarzi qanchaga yetgani haqidagi materiallarimizda batafsil o‘qishingiz mumkin.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌⁠‌‌⁠⁠

Davomi: Omonat foizi 18,4 foizga tushdi: 10 mln so‘m bir yilda qancha foyda beradi⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌⁠‌‌⁠⁠