O‘zbekiston aholisi kelgusi 12 oyda narxlar o‘rtacha 9,1 foizga oshishini kutmoqda — bu mart oyidan buyon birinchi o‘sish. Rasmiy yillik inflyatsiya esa 6,5 foiz: odamlar kutayotgan qimmatchilik haqiqiy ko‘rsatkichdan 2,6 foiz punkt yuqori.
Markaziy bank har oy aholi va tadbirkorlar o‘rtasida so‘rov o‘tkazib, ular narxlar qanchaga oshishini kutayotganini o‘lchaydi. Oktabr natijalarini regulyator rasmiy kanalida e’lon qildi. So‘rovda 3 500 nafar fuqaro va 1 675 ta tadbirkorlik subyekti qatnashgan.
Biz bu raqamlarni rasmiy inflyatsiya bilan solishtirib, oddiy oila byudjeti uchun nimani anglatishini hisoblab chiqdik.
Inflyatsion kutilma qancha bo‘ldi?
Aholining o‘rtacha kutilmasi oktabrda 9,1 foizga chiqdi, sentabrda bu ko‘rsatkich 8,7 foiz edi. Tadbirkorlarda esa aksincha: kutilma 9,2 foizdan 8,5 foizga tushib, so‘rovlar boshlanganidan buyon eng past darajaga yetdi.
Haqiqiy narxlar o‘sishi ancha past. Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotiga ko‘ra, oktabrda yillik inflyatsiya 6,5 foiz bo‘ldi (sentabrda 6,4 foiz).
| Ko‘rsatkich | Sentabr | Oktabr | O‘zgarish |
|---|---|---|---|
| Aholining kutilmasi | 8,7% | 9,1% | +0,4 punkt |
| Tadbirkorlarning kutilmasi | 9,2% | 8,5% | −0,7 punkt |
| Rasmiy yillik inflyatsiya | 6,4% | 6,5% | +0,1 punkt |
Ya’ni aholi bilan haqiqiy inflyatsiya o‘rtasidagi farq bir oyda 2,3 punktdan 2,6 punktga kengaydi. Tadbirkorlar bilan aholi kutilmalari esa oktabrda teskari yo‘nalishda harakat qildi.
Kim ko‘proq qimmatchilik kutmoqda?
Eng yuqori kutilma Toshkent shahri aholisida — 10,5 foiz. Undan keyin Jizzax (10 foiz) va Farg‘ona (9,7 foiz) turadi. Eng past kutilma Qoraqalpog‘istonda (7,9 foiz) va Namanganda (8,2 foiz) qayd etilgan.
Daromad qancha yuqori bo‘lsa, kutilma ham shuncha baland. Oyiga 30 million so‘mdan ko‘p topadiganlar narxlar 13,6 foizga oshishini kutmoqda, o‘z daromadi yo‘q respondentlar esa 7,6 foiz deb hisoblaydi. Ikki guruh o‘rtasidagi farq 6 punktni tashkil etadi.
Odamlar qimmatchilikning asosiy sababi sifatida energiya narxlari oshishini ko‘rsatgan (respondentlarning 45 foizi). Kommunal tariflarni 38 foiz, valyuta kursi o‘zgarishini 27 foiz respondent tilga olgan. Energiya omili bejiz emas: shu kunlarda suyultirilgan gaz 2,5 baravar qimmatlashgani haqida xabar berilgan edi.
Bu oila hamyoniga qanday ta’sir qiladi?
Kutilma qanchalik yuqori bo‘lsa, odamlar shuncha ko‘p pul zaxiralaydi yoki xaridni oldinga suradi — bu esa narxlarni o‘zi ham ko‘taradi. Farqni misolda ko‘ramiz.
Misol uchun, oila oyiga 8 million so‘m sarflaydi deylik (shartli qiymat). Narxlar rasmiy sur’atda — 6,5 foizga oshsa, xuddi shu xaridlar bir yildan keyin 8 520 000 so‘m turadi, ya’ni oyiga 520 ming so‘m ko‘p. Aholi kutganidek 9,1 foiz bo‘lsa, summa 8 728 000 so‘mga chiqadi — oyiga 728 ming so‘m qo‘shimcha.
- Ikki stsenariy o‘rtasidagi farq: oyiga 208 ming so‘m;
- bir yilda: 208 000 × 12 = 2 496 000 so‘m;
- uyda saqlangan 10 million so‘m 6,5 foizli inflyatsiyada bir yildan keyin taxminan 9,39 million so‘mlik xarid quvvatiga teng bo‘ladi (10 000 000 ÷ 1,065).
Omonat yoki kredit haqida qaror qilayotganda foizni inflyatsiya bilan solishtirish foydali. Buni kredit kalkulyatori yordamida o‘z summangiz bo‘yicha tekshirib ko‘rishingiz mumkin.
Nega bu Markaziy bank uchun muhim?
Regulyator asosiy stavkani belgilashda aynan kutilmalarga qaraydi: aholi qimmatchilik kutsa, narxlarni jilovlash qiyinlashadi. Markaziy bank 4-noyabr kuni asosiy stavkani yillik 14 foiz darajasida saqlab qoldi va 2026-yil oxiriga inflyatsiya prognozini taxminan 7 foiz deb belgiladi.
Oddiy hisob bilan: 14 foizli stavka rasmiy inflyatsiyadan 7,5 punkt, aholi kutilmasidan esa 4,9 punkt yuqori. Kutilmalar o‘sishda davom etsa, stavkani pasaytirish uchun joy torayadi. Regulyatorning keyingi yig‘ilishi 16-dekabrga rejalashtirilgan.
Davlat moliyasining umumiy holati haqida 2027-yil budjeti parametrlari va davlat qarzi qanchaga yetgani haqidagi materiallarimizda batafsil o‘qishingiz mumkin.
Davomi: Omonat foizi 18,4 foizga tushdi: 10 mln so‘m bir yilda qancha foyda beradi


