16-noyabrdan bank va to‘lov ilovalarida xavfsizlik qoidalari kuchaytiriladi. Telefon raqami egasi tekshiriladi, boshqa telefondan kirilganda kartalar vaqtincha o‘chadi, saytlar orqali kartadan kartaga pul o‘tkazish taqiqlanadi. O‘zgarishlar mobil ilovadan foydalanadigan barcha mijozlarga tegishli.
Markaziy bank jismoniy shaxslarga masofadan moliyaviy xizmat ko‘rsatishdagi xavfsizlik talablariga o‘zgartirish kiritdi. Bu haqda O‘zA xabar bergan.
O‘zgartirishlar Markaziy bank boshqaruvining 2026-yil 3-avgustdagi qarori bilan kiritilgan va Adliya vazirligida 14-avgustda ro‘yxatdan o‘tkazilgan. Ular 3759-sonli Nizomga qo‘shiladi va 2026-yil 16-noyabrdan kuchga kiradi.
Maqsad — firibgarlar boshqa odamning akkauntiga kirib, puldan foydalanishini va “vositachi” kartalar orqali pul yuvilishini qiyinlashtirish.
Kimlarga tegishli?
Yangi talablar bank, to‘lov tashkiloti va to‘lov tizimi operatorlarining mobil ilovalaridan foydalanadigan barcha jismoniy shaxslarga tegishli. Ayniqsa, ilovaga yangi ro‘yxatdan o‘tayotgan, telefonini almashtirgan yoki parolini tiklamoqchi bo‘lgan mijozlar o‘zgarishni darhol sezadi.
Eslatib o‘tamiz, yil boshida ilovalarga begonalarning kartalarini biriktirish cheklangan edi. Yangi qoidalar shu yo‘nalishni davom ettiradi.
16-noyabrdan nimalar o‘zgaradi?
Asosiy o‘zgarishlar ro‘yxatdan o‘tish, kartalarni biriktirish va pul o‘tkazish tartibiga oid. Markaziy bank ma’lum qilgan asosiy bandlar:
- Telefon raqami egasi tekshiriladi. Ro‘yxatdan o‘tishda foydalanuvchining JSHSHIRi telefon raqami rasmiylashtirilgan shaxsning JSHSHIRi bilan solishtiriladi. Mos kelmasa, ro‘yxatdan o‘tkazilmaydi va karta biriktirilmaydi, bu haqda SMS yuboriladi.
- Biometrik identifikatsiya. Yangi foydalanuvchi ro‘yxatdan o‘tishida, parolni tiklashda va akkauntga boshqa qurilmadan kirishda masofaviy biometrik identifikatsiya talab etiladi.
- Qurilma almashganda kartalar nofaol bo‘ladi. Akkauntga yangi telefondan kirilsa, unga biriktirilgan barcha kartalar avtomatik nofaol holatga o‘tadi. Ularni qayta faollashtirish uchun OTP-kod (SMS kod) bilan tasdiqlash kerak.
- P2P o‘tkazmalar uchun limit. Banklar va to‘lov tashkilotlari tasdiqlashsiz o‘tkaziladigan P2P o‘tkazmalar uchun eng yuqori limit belgilaydi. Undan katta summa OTP-kod yoki boshqa autentifikatsiya usuli bilan tasdiqlanadi.
- Saytlar orqali P2P taqiqlanadi. Kartadan kartaga pul o‘tkazishni veb-saytlar orqali amalga oshirish to‘liq taqiqlanadi.
- Har bir operatsiyadan oldin ogohlantirish. Ilova operatsiyani aynan foydalanuvchining o‘zi, firibgarlar aralashuvisiz bajarayotganini tasdiqlashni so‘raydigan ogohlantirish ko‘rsatadi.
- Ism-familiya qisman yashiriladi. Ilovada karta egasi va P2P o‘tkazma ishtirokchilarining ma’lumotlari qisman yashirilgan holda ko‘rsatiladi.
Qarindoshning raqamidan foydalansam nima bo‘ladi?
Yaqin qarindoshga rasmiylashtirilgan telefon raqami bilan ro‘yxatdan o‘tish mumkin, lekin buning uchun qarindoshlik tasdiqlanishi kerak. Masalan, raqam ota-ona yoki turmush o‘rtog‘i nomida bo‘lsa, qarindoshlik tasdiqlangach, ilovadan foydalanish mumkin.
Shu bilan birga, ilovaga asosan o‘zingizga tegishli karta va hisobvaraqni biriktirish mumkin bo‘ladi. Yaqin qarindoshlar kartalari bundan istisno. Qarindoshlikni qaysi tartibda tasdiqlash kerakligi har bir ilovada alohida ko‘rsatiladi — bu haqda o‘z bankingiz yoki ilova qo‘llab-quvvatlash xizmatidan so‘rash tavsiya etiladi.
Firibgarlik bo‘lsa, kim javob beradi?
Tasdiqlash talab etilmagan (limit ichidagi) o‘tkazmalar bo‘yicha firibgarlik holatlarida javobgarlik moliyaviy tashkilot zimmasiga yuklatiladi. Ya’ni bank yoki to‘lov tashkiloti limitni qanchalik ehtiyotkorlik bilan belgilashidan o‘zi manfaatdor bo‘ladi.
Bundan tashqari, qurilmada zararli dastur yoki telefon masofadan boshqarilayotgani belgilari aniqlansa, tashkilot foydalanuvchiga PUSH va SMS orqali zudlik bilan xabar berishi shart.
Nizomda avvaldan mavjud bo‘lgan kafolat ham saqlanadi: agar shaxs nomiga firibgarlik yo‘li bilan onlayn kredit rasmiylashtirilgani bo‘yicha jabrlanuvchi deb tan olinsa, kredit tashkiloti kredit va unga hisoblangan foizlarni undirishni to‘xtatadi.
Mijoz hozirdan nima qilishi kerak?
Ko‘p hollarda maxsus harakat talab qilinmaydi, lekin quyidagilarni tekshirib qo‘yish foydali:
- Ilovada ishlatayotgan telefon raqamingiz o‘z nomingizga rasmiylashtirilganini aniqlang. Raqam boshqa odam nomida bo‘lsa, uni o‘zingizga qayta rasmiylashtirish yoki qarindoshlikni tasdiqlash kerak bo‘lishi mumkin.
- Telefon almashtirishni rejalashtirsangiz, SMS kod keladigan SIM-karta qo‘lingizda bo‘lishini ta’minlang — kartalarni qayta faollashtirish uchun kerak bo‘ladi.
- Bank ilovalarini faqat rasmiy do‘konlardan (Google Play, App Store) yangilang, noma’lum APK-fayllarni o‘rnatmang.
- SMS kodni hech kimga, jumladan “bank xodimi” deb qo‘ng‘iroq qilganlarga ham aytmang.
Pul o‘tkazmalarida komissiya va limitlar ilovadan ilovaga farq qiladi. Bu haqda qaysi ilovalarda qancha pulni bepul yuborish mumkinligi haqidagi maqolamizda batafsil yozganmiz. Firibgarlarning boshqa usullari haqida esa ijaraga uy firibgarligidan qanday saqlanish haqidagi materialda o‘qishingiz mumkin.
Markaziy bank ma’lumotiga ko‘ra, 2026-yilning birinchi yarmida banklar ilovalaridagi firibgarlikka qarshi tizimlar millionlab xavfli sessiyalarni aniqlagan. Biroq regulyator bu raqamlar aynan shuncha mablag‘ o‘g‘irlanishining oldi olinganini anglatmasligini ta’kidlagan.
