Qishloq xo‘jaligi vaziri Ibrohim Abdurahmonov 2027-yildan paxta to‘liq mashinada terilishini ma’lum qildi. Bu yil hosilning 20–23 foizi hali qo‘lda terilgan. O‘zgarish paxta terimida qatnashib qo‘shimcha daromad topadigan qishloq aholisi, fermerlar va texnika ishlab chiqaruvchilarga tegishli.
Vazir bu haqda 6-noyabr kuni matbuot anjumanida gapirdi. Gazeta.uz keltirishicha, qachon to‘liq mexanizatsiyaga o‘tilishi haqidagi savolga u “Kelasi yil 100 foiz o‘tamiz”, deb javob bergan.
“Asosiy strategik vazifamiz — paxtani qo‘lda terishni butunlay to‘xtatish”, degan vazir.
Hozir paxtaning qancha qismi mashinada terilmoqda?
Bu yil 5 million tonnadan ortiq paxta yig‘ib olindi. Vazir ma’lumotiga ko‘ra, uning 75–80 foizi mashinada, 20–23 foizi qo‘lda terilgan.
Prezidentning 5-noyabrdagi tabrigida esa hosilning qariyb 85 foizi 3 mingdan ortiq paxta terish mashinasi yordamida yig‘ib olinganini, terim 30–35 kunda yakunlanganini aytgan. Tabrikda raqamlashtirish va agrodronlar qo‘llanishi xarajatlarni ikki baravar kamaytirgani ham qayd etilgan. Vazir va Prezident tabrigidagi raqamlar orasidagi farq rasman izohlanmagan.
Taqqoslash uchun: bundan taxminan 10 yil oldin mexanizatsiya darajasi 25 foizdan past bo‘lgan, hosilning deyarli hammasi qo‘lda terilgan.
| Ko‘rsatkich | 2026-yil |
|---|---|
| Yig‘ilgan paxta | 5 mln tonnadan ortiq |
| Mashinada terilgan ulush | 75–80% (vazir), ~85% (Prezident tabrigi) |
| Terimdagi mashinalar | ~3 000 ta, shundan 1 500 tasi shu yil olingan |
| To‘liq mexanizatsiyalashgan hududlar | Sirdaryo, Jizzax |
| Mashina kira olmaydigan maydon | ~53 ming gektar |
Qaysi dalalarda paxta ekilmaydi?
Vazir ma’lumotiga ko‘ra, qariyb 53 ming gektar maydon kichik yoki noqulay shaklda bo‘lgani sababli u yerga mashina kira olmaydi. Bu yerlarda paxta ekish to‘xtatilib, sabzavot va boshqa oziq-ovqat ekinlari ekiladi.
“Bir-bir yarim gektar maydonga paxta ekishning ma’nosi yo‘q”, degan vazir. Hozir qo‘lda terish asosan kichik maydonlarda va bog‘lar orasidagi dalalarda saqlanib qolgan.
Paxta terish mashinalari mamlakatning o‘zida ham ishlab chiqarilmoqda: Qashqadaryoda FM World, Farg‘ona vodiysida Swan bilan qo‘shma korxonalar, shuningdek Xitoy bilan hamkorlikdagi traktor zavodi shunday texnika chiqaradi.
Vazirlik vakillari yangi texnika paxtani to‘liq terib olishini, shu sababli hosil dalada qolib ketmasligini ta’kidlagan. Mashinada terish qancha arzon yoki qimmatga tushishi, fermerlarga texnika xaridi uchun qanday imtiyozlar berilishi esa matbuot anjumanida aytilmagan.
Paxta terib pul topadiganlar nima bo‘ladi?
Vazirning aytishicha, mexanizatsiyaga o‘tish odamlarning daromadsiz qolishiga olib kelmasligi kerak. Shu sababli to‘qimachilik sanoatida yangi ish o‘rinlari yaratish nazarda tutilmoqda. Ammo bu bo‘yicha aniq dastur yoki raqamlar e’lon qilinmagan.
Qo‘lda terish butunlay yo‘qolib ketmaydi: kombaynlar uchun qoldiriladigan 11 metrlik yo‘laklar va kichik maydonlar qo‘lda terilishi mumkinligi aytildi.
Jahon bankining 2016-yilgi tadqiqotida 2014-yilgi terimda 2,2–3 million kishi qatnashgani va mexanizatsiya qishloq aholisining naqd daromadiga ta’sir qilishi qayd etilgan edi.
Majburiy mehnat masalasi qanday?
“Biz hech kimga odamlarni majburlab paxta terdirish haqida topshiriq bermadik”, degan vazir. Uning so‘zlariga ko‘ra, fermerlar oila a’zolarining terimga chiqishi o‘z ixtiyori va manfaati bilan bo‘lgan.
Vazirlik matbuot kotibi Dilshod Nazirov bolalar mehnati qat’iy nazorat qilinishini aytdi. Terimga bolalar, talabalar, ayollar va sog‘lig‘i yomon kishilar jalb etilmasligi, buni Ichki ishlar vazirligining maxsus guruhlari kuzatgani ma’lum qilindi.
2021-yilda xalqaro “Paxta kampaniyasi” koalitsiyasi O‘zbekiston paxtasiga qarshi 2011-yildan beri davom etgan boykotni bekor qilgan edi.
