Eskrou qonuni: kvartira puli quruvchiga qachon o‘tadi

Qonunchilik palatasi ko‘p kvartirali uylarni ulush kiritish asosida qurish to‘g‘risidagi qonunni qabul qilib, Senatga yubordi. Hujjatga ko‘ra, kvartira xaridorlari to‘lagan pul bankdagi eskrou hisobvaraqda saqlanadi va quruvchiga faqat uy foydalanishga topshirilgach o‘tkaziladi. O‘zgarish qurilayotgan uylardan xonadon sotib olmoqchi bo‘lgan fuqarolarga bevosita tegishli.

Qonun 10-noyabr kuni ikkinchi va uchinchi o‘qishda qabul qilindi. Qonunchilik palatasi ma’lum qilishicha, hujjat quruvchilar, ulushdorlar va davlat organlarining huquq va majburiyatlarini belgilaydi. Spot.uz xabariga ko‘ra, ikkinchi o‘qishda 110 nafar deputat qonun yoqlab, 2 nafari qarshi ovoz bergan, uchinchi o‘qishda esa 111 nafar deputat yoqlagan.

Qonun hali kuchga kirmagan: u Senat tomonidan ma’qullanishi va Prezident imzolashi kerak. Kuchga kirish sanasi rasman e’lon qilinmagan.

Eskrou nima va pul qanday saqlanadi?

Eskrou — bankda ochiladigan maxsus hisobvaraq. Xaridor (ulushdor) kvartira uchun to‘lagan mablag‘ to‘g‘ridan-to‘g‘ri quruvchining hisobiga emas, shu hisobvaraqqa tushadi.

Pul quruvchiga obyekt belgilangan talablar asosida qurib bitkazilib, foydalanishga topshirilgandan keyingina beriladi. Ya’ni qurilish to‘xtab qolsa yoki muddat cho‘zilsa, xaridorning puli quruvchi tomonidan boshqa loyihalarga sarflab yuborilmaydi.

Gazeta.uz yozishicha, loyiha Prezidentga taqdim etilganda eskrou hisobidagi pulga kreditorlar undiruv qaratolmasligi, shartnoma bekor qilinsa, ulushdorga mablag‘ to‘liq qaytarilishi aytilgan edi.

Quruvchi qachon xaridordan pul ola oladi?

Qonunga ko‘ra, quruvchi fuqarolardan mablag‘ yig‘ishi uchun quyidagi shartlarning barchasi bajarilishi kerak:

quruvchi qonun talablariga javob berishi;
Yagona axborot tizimida ro‘yxatdan o‘tgan bo‘lishi;
vakolatli bank bilan bosh kelishuv tuzgan bo‘lishi;
loyiha deklaratsiyasini e’lon qilgan bo‘lishi.

Loyiha haqidagi ma’lumotlar Yagona axborot tizimida ochiq e’lon qilinadi. Bu orqali fuqarolar quruvchi, obyekt va qurilish qay darajada borayotganini oldindan tekshira oladi.

Bitta kvartirani ikki kishiga sotish oldini qanday oladi?

Ulushli qurilish shartnomalari notarial tasdiqlanishi va davlat ro‘yxatidan o‘tkazilishi shart bo‘ladi. Shartnomaga kiritiladigan o‘zgartish va qo‘shimchalar ham notarial tasdiqlanadi — bu norasmiy “qo‘shimcha kelishuvlar”ning oldini olishga qaratilgan.

Agar quruvchi qonunni buzib pul yig‘gan bo‘lsa, ulushdor mablag‘ni qaytarishni va undan foydalanganlik uchun foiz to‘lashni talab qilishi mumkin. Foiz miqdori ochiq manbalarda keltirilmagan.

Bundan tashqari, zarur hollarda vakolatli bank yoki quruvchini almashtirish va qurilishni uzluksiz moliyalashtirish mexanizmlari nazarda tutilgan. Muammoli obyektlar reyestridan faqat kompensatsiya to‘lab, kamchiliklarni bartaraf etmasdan chiqib ketish imkoni ham olib tashlangan.

Bu qoida qaysi uylarga tegishli?

Qonun talablari qaysi obyektlarga — faqat yangi ruxsatnoma olganlarigami yoki qurilishi boshlanganlarigami — tatbiq etilishi bo‘yicha nashrlarda turlicha ma’lumot berilgan. Aniq tartib qonunning rasmiy matni e’lon qilingach ma’lum bo‘ladi.

Eskrou tizimi ilk bor 2025-yil 27-yanvardagi Prezident farmoni bilan bosqichma-bosqich joriy qilina boshlagan. 2025-yil 1-iyuldan mablag‘ni eskrou hisobga qo‘yish taraflarning ixtiyoriga qoldirilgan edi. Endi esa bu tartib qonun darajasida mustahkamlanmoqda.

Qonun loyihasi taqdim etilgan paytda keltirilgan ma’lumotga ko‘ra, o‘tgan yili ulushli qurilishdagi qoidabuzarliklar tufayli 3 mingga yaqin fuqaro jami 668 milliard so‘m zarar ko‘rgan. So‘nggi yillarda ulushli qurilish hajmi 2,5 barobar oshib, 11 million kvadrat metrdan oshgan.