Markaziy bank tijorat banklariga sud qarori chiqqan kreditlar bo‘yicha noqonuniy hisoblangan foiz va penyalarni bekor qilib, undirilgan pulni qarzdorlarga qaytarishni topshirdi. Banklar 10-dekabrgacha ichki tekshiruv o‘tkazadi. Bu kreditdan qarzi sud orqali undirilayotgan fuqarolar va tadbirkorlarga tegishli.
Bu haqda Markaziy bank ma’lum qildi. Topshiriq Bank nazorati qo‘mitasining qarori bilan berilgan.
Gap yangi qoida haqida emas: qonun allaqachon mavjud, ammo ayrim banklar unga amal qilmay, sud qaroridan keyin ham foiz va jarima hisoblashda davom etgan.
Qonunda nima deyilgan?
Sud kredit qarzini undirish haqida qaror chiqargach, sud qarorida ko‘rsatilgan summaga foiz va neustoyka (jarima, penya) hisoblash to‘xtatiladi.
Bu qoida Fuqarolik kodeksining 744-moddasi 3-qismida belgilangan. U 2024-yil 27-fevraldagi O‘RQ-914-son qonun bilan kiritilgan va 2024-yil 1-yanvardan yuzaga kelgan munosabatlarga tatbiq etiladi.
Ya’ni qarz sud orqali undirilayotgan bo‘lsa, qarzdorlik summasi “o‘sib borishi” to‘xtashi kerak.
Banklarga qanday topshiriq berildi?
Banklar noqonuniy hisoblangan foiz va penyalarni darhol bekor qilishi, undirilgan mablag‘ni esa qarzdorlarga qisqa muddatda qaytarishi kerak.
| Muddat | Nima qilinadi |
|---|---|
| 2026-yil 10-dekabrgacha | Bank ichki audit xizmati sud qarori chiqqan kreditlarda foiz va penya to‘xtatilganini tekshiradi |
| Darhol | Noqonuniy hisoblangan summalar bekor qilinadi, undirilgani qaytariladi |
| 2026-yil 25-dekabrgacha | Bank ko‘rilgan choralar va qaytarilgan pullar bo‘yicha tasdiqlovchi hujjatlar bilan Markaziy bankka hisobot beradi |
Banklarning kuzatuv kengashlari va boshqaruvi qonun talabiga to‘liq rioya etilishi uchun mas’ul etib belgilangan.
Qancha bank va qancha qarzdor bu holatga tushgani rasman ma’lum qilinmagan.
Kimlarga tegishli?
Kredit qarzi bank tomonidan sud orqali undirilayotgan har bir qarzdorga tegishli. Asosiy shart — kredit bo‘yicha sud qarori chiqqan bo‘lishi.
Muhim istisno: qonunga ko‘ra bu qoida mikroqarz munosabatlariga tatbiq etilmaydi.
Kredit bilan bog‘liq boshqa yangi talablar haqida kredit reklamalaridagi majburiy ogohlantirish maqolasida yozganmiz.
Ortiqcha foiz hisoblangan bo‘lsa, nima qilish kerak?
Avval bankdan kredit bo‘yicha batafsil ko‘chirma so‘rang, keyin bank javob bermasa Markaziy bankka murojaat qiling.
- Sud qarori sanasi va unda ko‘rsatilgan qarz summasini aniqlang.
- Bankdan sud qaroridan keyingi davr uchun hisob-kitob ko‘chirmasini oling.
- Shu davrda foiz, penya yoki jarima qo‘shilgan bo‘lsa, bankka yozma ariza bilan qayta hisob-kitob va pulni qaytarishni so‘rang.
- Bank muammoni hal qilmasa, Markaziy bankning 71 200-00-44 raqamiga, 18 00 qisqa raqamiga yoki “Bankda nima gap?” botiga (@tajriba_lab_bot) murojaat qiling.
Kredit bo‘yicha oylik to‘lov va ortiqcha to‘lovni oldindan hisoblab ko‘rish uchun kredit kalkulyatoridan foydalanish mumkin.
Pul qachon qaytariladi?
Aniq muddat belgilanmagan: Markaziy bank pul “qisqa muddatda” qaytarilishini talab qilgan, banklar esa 25-dekabrgacha hisobot berishi kerak.
Shu sababli qarzdorlar dekabr oyi davomida o‘z hisob-kitobini tekshirib turgani ma’qul. Ipoteka bo‘yicha imtiyozlar haqida esa ijodkorlarga ipoteka subsidiyasi maqolasini o‘qishingiz mumkin.
