Mehnat kodeksiga ish joyida jinsiy shilqimlikni taqiqlovchi qo‘shimchalar kiritildi. Endi barcha ish beruvchilar ish muhitini bunday holatlardan xoli saqlash uchun zarur choralarni ko‘rishga majbur. O‘zgarish davlat va xususiy tashkilotlarda ishlayotgan barcha xodimlarga tegishli.
Bu haqda Adliya vazirligining “Huquqiy axborot” kanali ma’lum qildi. Tegishli qonun 2026-yil 13-noyabrdagi O‘RQ-1189-son bilan imzolangan.
Qonun bir nechta qonun hujjatlariga o‘zgartirish kiritadi, asosiy yangilik esa mehnat munosabatlari va kasbiy ta’limdagi jinsiy shilqimlikka oid.
Jinsiy shilqimlik deganda nima tushuniladi?
Qonunga ko‘ra, jinsiy shilqimlik — shaxsga nisbatan uning qadr-qimmati va sha’nini kamsituvchi, istalmagan, jinsiy xususiyatga ega xatti-harakat.
Rasmiy xabarda bunday harakatlarga quyidagilar misol qilib keltirilgan:
- tashqi ko‘rinish yoki qomat haqida jinsiy mazmundagi o‘rinsiz izohlar;
- jinsiy mazmundagi imo-ishoralar;
- istalmagan jismoniy tegishlar;
- jinsiy xususiyatdagi takliflar.
Asosiy mezon — harakat istalmagan bo‘lishi va insonning qadr-qimmatini kamsitishi.
Ish beruvchi zimmasiga qanday majburiyat yuklandi?
Ish beruvchi ish joyini jinsiy shilqimlikdan xoli saqlash uchun barcha zarur choralarni ko‘rishi shart. Bu talab tashkilotning mulk shaklidan qat’i nazar amal qiladi.
Amalda bu ichki mehnat tartibi qoidalariga tegishli bandlar kiritilishi, xodimlarni o‘qitish va shikoyatlarni ko‘rib chiqish tartibini yo‘lga qo‘yishni anglatadi. Qonunda aynan qanday chora ko‘rilishi shartligi bo‘yicha batafsil ro‘yxat rasman e’lon qilinmagan.
Qonun rasmiy e’lon qilingan kundan kuchga kiradi.
Davlat tashkilotlarida qanday tartib joriy etilmoqda?
Davlat tashkilotlari uchun alohida mexanizm sentyabr oyidayoq belgilangan. Prezidentning 2026-yil 21-sentyabrdagi PQ-345-son qaroriga ko‘ra, isbotlangan jinsiy zo‘ravonlik yoki shilqimlik holati mehnat vazifalarini bir marta qo‘pol buzish deb hisoblanadi va ish beruvchi tashabbusi bilan ishdan bo‘shatishga asos bo‘lishi mumkin.
Vazirlar Mahkamasining 518-son qarori bilan esa shikoyatlar yagona portal orqali qabul qilinadigan tartib tasdiqlangan:
- shikoyatni ochiq, maxfiy yoki anonim yuborish mumkin;
- har bir shikoyatga avtomatik raqam beriladi;
- rahbar ustidan shikoyat yuqori turuvchi organga yo‘naltiriladi;
- shikoyat ko‘rib chiqilayotganda shikoyatchini roziligisiz ishdan bo‘shatish, lavozimini pasaytirish yoki maoshini kamaytirish taqiqlanadi;
- xodimlar qisqa onlayn o‘quv kursidan o‘tadi.
Portal 2027-yil 1-yanvardan ro‘yxatdagi organlarda, 1-iyundan ta’lim muassasalari va hokimliklarda, 2028-yil 1-yanvardan davlat ulushi 50 foiz va undan ortiq bo‘lgan korxonalarda ishga tushiriladi.
Bu choralar inson qadrini yuksaltirishga qaratilgan milliy dasturlar bilan bir vaqtda amalga oshirilmoqda.
Xodim qayerga murojaat qilishi mumkin?
Ish joyida shilqimlikka duch kelgan xodim 112 yagona navbatchilik xizmatiga murojaat qilishi mumkin. PQ-345 ga ko‘ra, bunday murojaatlar Ichki ishlar vazirligi va Bosh prokuratura tomonidan alohida nazoratga olinadi.
Shuningdek:
- davlat tashkilotida ishlasangiz — tashkilotdagi mas’ul xodimga yoki portal ishga tushgach, u orqali shikoyat bering;
- xususiy tashkilotda ishlasangiz — dmi.mehnat.uz tizimidagi imkoniyatlardan foydalaning (qaror bo‘yicha nodavlat tashkilotlar uchun ixtiyoriy);
- dalillarni saqlang: xabarlar, guvohlar, sana va vaqtlar;
- jinoyat alomati bo‘lsa, huquqni muhofaza qiluvchi organlarga murojaat qiling.
Xotin-qizlarni qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha boshqa davlat dasturlari haqida “Ayollar daftari”dagi yordam yo‘nalishlari maqolasida yozganmiz.
Bu xalqaro majburiyatlar bilan bog‘liqmi?
Ha, qisman. PQ-345 qarorida Xalqaro mehnat tashkilotining ish joyidagi zo‘ravonlik va tazyiqqa qarshi 190-son Konvensiyasini ratifikatsiya qilish bo‘yicha takliflar tayyorlash vazifasi qo‘yilgan.
Konvensiya ratifikatsiya qilingani haqida hozircha rasmiy ma’lumot yo‘q.
