Dorilarni retsept bilan va retseptsiz beriladigan toifalarga kiritish tartibiga o‘zgartirishlar kiritildi. Endi tarkibida ikki va undan ortiq faol modda bo‘lgan dorilar ham retseptsiz toifaga o‘tkazilishi mumkin, rad etilgan ariza esa uch yil kutmasdan qayta topshirilishi mumkin.
O‘zgartirishlar Adliya vazirligi tomonidan 2026-yil 12-noyabrda 3430-2-son bilan davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan, deb Adliya vazirligining “Huquqiy axborot” kanali ma’lum qildi.
Gap Sog‘liqni saqlash vazirining 2023-yil 29-apreldagi 10-son buyrug‘i bilan tasdiqlangan Dori vositalarini retsept bilan va retseptsiz beriladigan dori vositalari toifasiga kiritish tartibi to‘g‘risidagi nizom haqida bormoqda. Aynan shu nizom qaysi dori dorixonada retseptsiz sotilishi mumkinligini belgilaydi.
Retseptsiz dorilar uchun qanday mezonlar belgilandi?
Dori shifokor doimiy nazoratisiz xavfsiz qo‘llanishi mumkin bo‘lsa va noto‘g‘ri ishlatish xavfi past bo‘lsa, retseptsiz toifaga kiritilishi mumkin. Vakolatli organ endi quyidagilarni baholaydi:
- dorini tibbiyot xodimining doimiy kuzatuvisiz mustaqil va xavfsiz qo‘llash mumkinligi;
- noto‘g‘ri qo‘llash, dozani oshirib yuborish, suiiste’mol qilish yoki qaramlik xavfi pastligi;
- qo‘llanma iste’molchi uchun aniq, to‘liq va tushunarli ekani;
- farmakologik nazorat va bozorga chiqqandan keyingi kuzatuv natijalari;
- Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti tan olgan regulyator ushbu dorini retseptsiz toifaga kiritganmi-yo‘qmi.
Nizomning amaldagi tahririda bundan tashqari qat’iy talablar ham bor: retseptsiz dori giyohvandlik vositasi yoki psixotrop modda saqlamasligi, ruhiy yoki jismoniy qaramlik keltirib chiqarmasligi, homiladorlik va emizish davrida qo‘llashga cheklovi bo‘lmasligi, uzoq ishlatilganda organizmda to‘planib qolmasligi kerak.
Kombinatsiyalangan dorilar uchun nima o‘zgardi?
Ikki va undan ortiq faol moddadan iborat dorilar ham retseptsiz toifaga kiritilishi mumkin bo‘ldi. Bunda har bir faol moddaning davolashdagi hissasi, kombinatsiyaning foyda va xavf nisbati, klinik asoslanganligi hamda o‘zaro ta’sir va dozani oshirib yuborish xavfi baholanadi.
Nizomning amaldagi tahririda esa kombinatsiyadagi birorta komponent alohida holda retseptsiz bo‘lmasa, butun dori ham retseptsiz hisoblanmasligi belgilangan edi.
| Masala | Avvalgi tartib | Yangi tartib |
|---|---|---|
| Kombinatsiyalangan dori | Har bir komponent alohida retseptsiz bo‘lsagina | Har bir modda va kombinatsiya xavfi alohida baholanadi |
| Rad etilgan ariza | Uch yildan keyin qayta topshiriladi | Asoslar bartaraf etilsa yoki yangi ma’lumot bo‘lsa, uch yil kutish shart emas |
Ariza rad etilsa, qachon qayta topshirish mumkin?
Rad etish sabablari bartaraf etilgan yoki dorining xavfsizligi va samaradorligi haqida yangi ma’lumotlar paydo bo‘lgan bo‘lsa, ariza uch yil kutmasdan qayta berilishi mumkin. Avval rad javobi olingan arizachi qayta murojaat qilish uchun uch yil kutishi kerak edi.
Shuningdek, vakolatli organ yangi xavfsizlik yoki samaradorlik ma’lumotlari, farmakologik nazorat natijalari va qonunchilikdagi o‘zgarishlar asosida dorining toifasini qayta ko‘rib chiqishi mumkin.
Xaridorlar uchun bu nimani anglatadi?
Hozircha dorixonalardagi tartib o‘zgarmaydi: qaysi dori retseptsiz toifaga o‘tishi har bir ariza bo‘yicha alohida hal qilinadi. Yangi qoidalar keyinchalik ayrim kombinatsiyalangan dorilarni retseptsiz sotish imkonini beradi.
Retseptli dorilar uchun esa elektron retsept tizimi bosqichma-bosqich joriy etilmoqda. Bu tizim qanday ishlashi haqida elektron retsept tizimi ishga tushgani va uning bosqichma-bosqich joriy etilishi haqidagi maqolalarimizda batafsil yozganmiz.
Retseptsiz sotiladigan dori ham xavfsiz qo‘llanishi uchun qo‘llanmani diqqat bilan o‘qish, dozani oshirmaslik va alomatlar bir necha kunda o‘tmasa shifokorga murojaat qilish tavsiya etiladi.
O‘zgartirishlarning kuchga kirish sanasi Adliya vazirligi xabarida ko‘rsatilmagan. Nizomning o‘zi 2023-yilda rasmiy e’lon qilinganidan uch oy o‘tib kuchga kirgan edi. Hujjatning to‘liq matni lex.uz milliy bazasida e’lon qilingach, aniq muddat ma’lum bo‘ladi.
