2027-yil 1-yanvardan O‘zbekistonda rasmiy daromadga ega fuqarolar ishlamaydigan oila a’zosi uchun ixtiyoriy ijtimoiy soliq to‘lab, unga pensiya uchun ish staji yig‘ish imkoniyatiga ega bo‘ladi. Amaldagi hisob-kitob bo‘yicha buning uchun oyiga 163 200 so‘m to‘lash kerak.
Bu tartib Prezidentning 2026-yil 28-sentabrdagi PQ-355-son qarorida belgilangan.
Yangilik, ayniqsa, oila a’zolaridan biri rasmiy ishlaydigan, ikkinchisi esa uy-ro‘zg‘or, bola tarbiyasi yoki boshqa sabablar bilan mehnat faoliyatida bo‘lmagan oilalar uchun ahamiyatli.
Kim kim uchun ijtimoiy soliq to‘lashi mumkin?
Qarorning 5-bandiga ko‘ra, rasmiy daromadga ega shaxslarga ishlamaydigan oila a’zosi ish stajiga ega bo‘lishi uchun ixtiyoriy ijtimoiy soliq to‘lash huquqi beriladi.
Masalan, rasmiy ishlaydigan er ishlamaydigan xotini uchun, yoki aksincha, rasmiy daromadga ega xotin ishlamaydigan eri uchun ushbu imkoniyatdan foydalanishi mumkin.
Tartib faqat ayollarga mo‘ljallanmagan. Qarorda “ishlamaydigan oila a’zolari” degan umumiy tushuncha ishlatilgan.
Biroq qaysi qarindoshlik munosabatlari qamrab olinishi, to‘lovni rasmiylashtirish jarayoni va boshqa texnik talablar bo‘yicha batafsil tushuntirishlar zarur.
Bir yillik ish staji uchun qancha pul kerak?
Qarorda oylik ijtimoiy soliq miqdori mehnatga haq to‘lashning eng kam miqdorining 12 foizi etib belgilangan.
2026-yil noyabr holatiga mehnatga haq to‘lashning eng kam miqdori 1 million 360 ming so‘mni tashkil etadi.
Shundan kelib chiqib:
- Bir oy uchun — 163 200 so‘m;
- Olti oy uchun — 979 200 so‘m;
- O‘n ikki oy uchun — 1 958 400 so‘m.
Demak, amaldagi stavka o‘zgarmasa, bir yil davomida muntazam to‘lov qilish uchun qariyb 2 million so‘m kerak bo‘ladi.
Ammo bu qat’iy belgilangan yillik tarif emas. Mehnatga haq to‘lashning eng kam miqdori oshsa, oylik to‘lov ham o‘zgaradi.
Shuningdek, qarorda ishlamaydigan oila a’zosi uchun to‘lovni har oy amalga oshirish nazarda tutilgan. Shu bois oldindan bir yo‘la pul to‘lab, bir necha yillik stajni avtomatik rasmiylashtirish mumkin, degan xulosa chiqarish noto‘g‘ri.
Bu pul kelajakda pensiya bo‘lib qaytadimi?
Ijtimoiy soliq to‘lash bilan shaxsiy jamg‘arma hisobvarag‘iga pul yig‘ish bir xil narsa emas.
Mazkur mexanizmning maqsadi — ishlamaydigan oila a’zosining pensiya tayinlashda hisobga olinadigan ish stajiga ega bo‘lishiga imkon yaratish.
Ya’ni fuqaro to‘lagan 163 200 so‘m uning nomiga jamg‘arilib, pensiya yoshida aynan shu summa qaytariladi, deb tushunmaslik kerak.
Pensiya olish huquqi qonunchilikda belgilangan yosh, ish staji va boshqa talablarga bog‘liq.
Pensiya uchun necha yil staj kerak?
O‘zbekistonda yoshga doir pensiya tayinlashning umumiy shartlariga ko‘ra:
- Erkaklar 60 yoshga to‘lganda kamida 25 yil ish stajiga ega bo‘lishi;
- Ayollar 55 yoshga to‘lganda kamida 20 yil ish stajiga ega bo‘lishi kerak.
Agar yetarli staj bo‘lmasa, qonunda hisobga olinadigan kamida yetti yillik ish staji mavjud bo‘lganda, bor stajga mutanosib yoshga doir pensiya tayinlanishi mumkin.
Masalan, ilgari 10 yil rasmiy ishlagan, keyinchalik mehnat faoliyatini to‘xtatgan shaxs uchun qo‘shimcha staj yig‘ish kelgusida ahamiyatli bo‘lishi mumkin.
Ammo bir necha oy ijtimoiy soliq to‘lashning o‘zi avtomatik pensiya tayinlanishini kafolatlamaydi.
Uy bekalari uchun qanday imkoniyat paydo bo‘ladi?
Oila a’zolaridan biri yillar davomida ishlamagan bo‘lsa, u pensiya yoshiga yetganida yetarli mehnat stajiga ega bo‘lmasligi mumkin.
2027-yildan joriy etiladigan tartib ana shunday oilalarga oldindan harakat qilish imkonini beradi.
Masalan, er rasmiy ishlaydi, xotin esa farzandlar tarbiyasi bilan band. Yangi mexanizm orqali er xotinining kelajakdagi pensiya huquqi uchun ijtimoiy soliq to‘lab borishi mumkin.
Lekin bu yerda yana bir jihat muhim: qonunchilikda bolani parvarishlash yoki boshqa ayrim davrlarni ish stajiga hisoblashning alohida shartlari ham bor. Shu sababli har bir fuqaro avvalo o‘zining mavjud pensiya stajini aniqlashi maqsadga muvofiq.
To‘lov qayerda amalga oshiriladi?
PQ-355-son qarorda yangi huquq 2027-yil 1-yanvardan berilishi belgilangan.
Biroq uning 5-bandida ishlamaydigan oila a’zosi uchun to‘lovni aynan qaysi elektron xizmat orqali boshlash, qarindoshlik qanday tasdiqlanishi hamda staj yozilganini qay tartibda tekshirish batafsil bayon qilinmagan.
Qarorda pensiya tizimini raqamlashtirish, fuqarolarga elektron xizmatlar ko‘rsatish va ijtimoiy soliq to‘lovlari haqidagi ma’lumotlarni olish imkoniyatlarini kengaytirish ham nazarda tutilgan.
Shuning uchun to‘lovni amalga oshirishning amaliy mexanizmi bo‘yicha Pensiya jamg‘armasi va Soliq qo‘mitasining qo‘shimcha rasmiy ko‘rsatmalariga tayanish kerak.



