Avazbek Jalilov “Xalqaro STEAM Assambleyasi – 2026”da loyihasini taqdim etmoqda. Toshkent, 2026-yil 10-noyabr. Foto: Nodira Xoldorova / Jarayon.uz
Guliston shahridagi 1-son ixtisoslashtirilgan maktab-internatning o‘quv ishlari bo‘yicha direktor o‘rinbosari Avazbek Jalilov maktab dars jadvalini bir necha soniyada tuzadigan “Adolatli jadval” veb-ilovasini yaratdi. Loyiha 10-noyabr kuni Toshkentda o‘tgan “Xalqaro STEAM Assambleyasi – 2026”da taqdim etildi. Tadbirdan Jarayon.uz jurnalisti Nodira Xoldorova xabar berdi.
Assambleya Hilton Tashkent City mehmonxonasida bo‘lib o‘tdi. Uni Ta’limni rivojlantirish respublika ilmiy-metodik markazi va Alfraganus universiteti tashkil etdi. “Adolatli jadval” Mathematics, ya’ni matematika yo‘nalishida ko‘rsatildi.
Ilova bepul va o‘zbek tilida. Undan istalgan maktab foydalanishi mumkin.

Muammo nimada?
Maktabda dars jadvali odatda qo‘lda tuziladi. Taqdimotga ko‘ra, o‘quv bo‘limi har chorak boshida bu ishga bir necha kun sarflaydi.
Taqdimotda qo‘lda tuzilgan jadvalning to‘rtta kamchiligi ko‘rsatilgan:
- qiyin fanlar ketma-ket tushadi: bir kunda matematika, fizika va kimyo, boshqa kuni faqat yengil darslar;
- murakkab fanlar oxirgi soatlarga qo‘yiladi. Bu paytda o‘quvchining diqqati pasaygan bo‘ladi;
- o‘qituvchida “oyna” paydo bo‘ladi. “Oyna” — ikki dars orasidagi 1–2 soatlik bo‘sh vaqt;
- bitta o‘qituvchi kasal bo‘lsa yoki soatlar o‘zgarsa, jadval qaytadan tuziladi.
“Jadval to‘qnashuvsiz bo‘lishi mumkin, lekin adolatli bo‘lmasligi mumkin”, — deyiladi taqdimotda.
To‘qnashuv — bitta sinf yoki o‘qituvchiga bir vaqtda ikkita dars qo‘yilishi. Taqdimotda qayd etilishicha, maktab-internatda jadvaldagi xato butun kun tartibiga ta’sir qiladi.

Ilova qanday ishlaydi?
Har bir fanga 1 dan 10 gacha qiyinlik bali beriladi. Keyin ilova jadvalni uchta o‘lchov bo‘yicha baholaydi:
- sinfning kunlik yuklamasi hafta davomida tekis taqsimlanganmi;
- o‘qituvchida nechta “oyna” bor;
- qiyin fanlar o‘quvchi diqqati yuqori bo‘lgan 2–4-soatlarga tushganmi.
Har bir kamchilik uchun jadvalga “jarima bali” yoziladi. Jarima qancha kam bo‘lsa, jadval shuncha yaxshi. Qaysi o‘lchov muhimroq ekanini maktabning metodik kengashi o‘zi belgilaydi.
Buzib bo‘lmaydigan shartlar ham bor. Sinf va o‘qituvchi bir soatda faqat bitta darsda bo‘ladi. Haftalik soatlar o‘quv rejasiga teng bo‘ladi. Tushlik va kechki tayyorgarlik vaqtiga dars qo‘yilmaydi. O‘qituvchining band soatlari hisobga olinadi.
Eng yaxshi variantni ilova “sun’iy toblash” (inglizcha simulated annealing) usuli bilan qidiradi. Oddiy qilib aytganda, dastur avval birinchi jadvalni tuzadi. Keyin ikki darsning o‘rnini tasodifiy almashtirib ko‘radi. Jadval yaxshilansa, o‘zgarish qoladi. Ba’zan yomonroq variant ham qabul qilinadi. Bu dasturga bir joyda “qotib qolmaslik” va yanada yaxshi yechim topish imkonini beradi. Shu tarzda minglab variant tekshiriladi.
Nega bunday usul kerak? Dars jadvali tuzish matematikadagi eng qiyin masalalar turiga kiradi. Variantlar shunchalik ko‘pki, ularni birma-bir tekshirib chiqib bo‘lmaydi.

Maktabning o‘zida sinab ko‘rildi
Ilova Guliston shahar 1-son ixtisoslashtirilgan maktab-internatining haqiqiy dars taqsimotida sinovdan o‘tkazilgan. Taqdimotda quyidagi natijalar keltirilgan:
| Ko‘rsatkich | Natija |
|---|---|
| O‘qituvchilar | 43 nafar |
| Sinflar | 17 ta (5-A dan 11-D gacha) |
| Jami dars soati | 813 soat |
| Guruhli darslar | 76 ta |
| Jadval tuzish vaqti | taxminan 8 soniya |
| To‘qnashuvlar | 0 |
Guruhli dars — sinf guruhlarga bo‘linib o‘tadigan dars. Ilova bunday darslarni o‘zi aniqlab, bir vaqtga qo‘yadi.
Taqdimotga ko‘ra, sinflarda bo‘sh soat qolmagan. Band soatlarga dars qo‘yilmagan. Bir fan kuniga me’yordan ortiq qo‘yilgan holat ham yo‘q.

Taqdimotda oddiy misol ham bor. Ikki kunga 10 ta dars qo‘yilgan. Qo‘lda tuzilgan variantda birinchi kunning qiyinlik bali 43, ikkinchi kunniki 20 bo‘lgan. Ilova o‘sha darslarni 33 va 30 ball qilib taqsimlagan. Jarima bali 264,5 dan 4,5 gacha tushgan. Darslar va o‘quv rejasi o‘zgarmagan, faqat joylashuvi o‘zgargan.
Qo‘lda va ilovada: farq nimada?
| Mezon | Qo‘lda | Ilovada |
|---|---|---|
| Tuzish vaqti | bir necha kun | bir necha soniya |
| To‘qnashuv | qo‘lda tekshiriladi | avtomatik bartaraf etiladi |
| Qiyin fanlar | tasodifiy joylashadi | 2–4-soatlarga suriladi |
| Jadval sifati | o‘lchanmaydi | raqamli hisobot beriladi |
| Tarqatish | qo‘lda ko‘chiriladi | har bir sinf va o‘qituvchiga Excel fayl |
| Narxi | xodim vaqti | bepul, o‘rnatish shart emas |

Ilovadan qanday foydalaniladi?
Ilova adolatlijadval.netlify.app manzilida ochiladi. Uni o‘rnatish shart emas: kompyuter yoki telefondagi brauzer yetarli. Taqdimotga ko‘ra, ma’lumotlar faqat foydalanuvchining brauzerida saqlanadi.
Jadval besh qadamda tuziladi:
- Dars vaqtlari kiritiladi.
- Yuklama yoki dars taqsimoti fayli (Excel) yuklanadi.
- Fanlar qiyinligi va qoidalar sozlanadi.
- “Jadvalni tuzish” tugmasi bosiladi.
- Tayyor jadval yuklab olinadi va tarqatiladi.
Tayyor jadvalni umumiy, sinflar va o‘qituvchilar kesimida ko‘rish mumkin. Har bir sinf va o‘qituvchi uchun alohida Excel fayl bitta tugma bilan yuklab olinadi. “Jonli qo‘ng‘iroq” funksiyasi hozir qaysi dars ketayotganini va qo‘ng‘iroqqacha qancha vaqt qolganini ko‘rsatadi.

Jadval qaysi qoidalarga bo‘ysunadi?
Maktab dars jadvalini o‘zi tuzadi, lekin xohlagancha emas. Avval pedagogik kengash har bir o‘qituvchiga nechta soat dars berilishini ko‘rib chiqadi. Bu tartib sinflarni komplektlash va tarifikatsiya to‘g‘risidagi nizomda yozilgan. Unga ko‘ra, bir o‘qituvchiga bir yarim stavkadan, ya’ni yiliga 2 322 soatdan ortiq dars berilmaydi.
“Adolatli jadval” shu tayyor taqsimot bilan ishlaydi. U kimga nechta soat berilganini o‘zgartirmaydi. Faqat darslarni kunlar va soatlarga joylashtiradi.
Ikkinchi cheklov — o‘quvchining sog‘lig‘i. Maktabdagi o‘qish yuklamasi 0341-16-son sanitariya qoidalari bilan belgilanadi. 2022-yilda ularga o‘zgartirish kiritilgan. Avazbek Jalilovning taqdimotida aytilishicha, bu me’yorlar murakkab fanlarni kunning o‘rta soatlariga qo‘yishni tavsiya etadi. Ilovadagi “qiyin fanlar 2–4-soatga” qoidasi shu tavsiyaga asoslangan.
Keyingi rejalar
Taqdimotda ilovani rivojlantirish rejalari ham sanab o‘tilgan:
- o‘qituvchi kasal bo‘lganda darsni tezkor almashtirish;
- xonalar va juft guruhli darslarni qo‘shish;
- bir nechta foydalanuvchi uchun umumiy tizim;
- to‘garaklar va kechki tayyorgarlik jadvali;
- ilovani viloyat maktablariga bepul tarqatish.
Assambleya haqida
STEAM — fan, texnologiya, muhandislik, san’at va matematikani bir-biriga bog‘lab o‘qitish yondashuvi. Assambleyada shu besh yo‘nalish bo‘yicha loyihalar ko‘rib chiqildi.
Ta’limni rivojlantirish respublika ilmiy-metodik markazi xabariga ko‘ra, Avazbek Jalilovning loyihasi Mathematics yo‘nalishida “eng yaxshi matematik va analitik yechim” deb topildi. Tadbir yakunida eng yaxshi loyihalar mualliflari taqdirlandi.
Maktab rahbarlari va o‘qituvchilar ilovani hozirdan bepul sinab ko‘rishi mumkin.


