15-noyabrdan suyultirilgan gazning bir kilogrammi 5 ming so‘m bo‘ldi va u qishda uyni isitishning eng qimmat usullaridan biriga aylandi. Jarayon rasmiy tariflar asosida tabiiy gaz, ballon gazi va elektr energiyasida bir xil issiqlik necha pulga tushishini hisoblab chiqdi. Natija, ayniqsa, uyiga tabiiy gaz kelmagan oilalar uchun muhim.
Narxlar ikki hujjatga tayanadi. Ballon gazi narxi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 31-oktabrdagi 602-son qarori bilan belgilangan. Tabiiy gaz va elektr energiyasi tariflari esa 15-maydagi 243-son qaror bilan 1-iyundan amalda.
Narx oshgani haqidagi asosiy raqamlarni suyultirilgan gaz 2,5 baravar qimmatlashgani haqidagi maqolamizda berganmiz. Bu safar savol boshqacha: qishda qaysi yoqilg‘i bilan isitish hamyonga kamroq zarar qiladi?
Hozir qaysi energiya qancha turadi?
Aholi uchun 1 kub metr tabiiy gaz isitish mavsumida oyiga 500 kub metrgacha 1 100 so‘m, undan ortig‘i 2 000 so‘m. Ballon gazi 1 kilogrammi 5 000 so‘m, maishiy elektr energiyasi esa 1 kVt·soati 650 so‘mdan boshlanadi.
Energetika vazirligi ma’lum qilishicha, elektr energiyasi oylik iste’molga qarab pog‘onali hisoblanadi: 200 kVt·soatgacha 650 so‘m, 201–500 kVt·soat oralig‘ida 900 so‘m, 501–1 000 kVt·soat oralig‘ida 1 100 so‘m. Ko‘p kvartirali uylardagi elektr plitali xonadonlar uchun narxlar alohida va pastroq.
Oldingi narxlar bilan solishtirsak, eng katta o‘zgarish ballon gazida:
| Energiya turi | Oldin | Hozir | O‘zgarish |
|---|---|---|---|
| Suyultirilgan gaz, 1 kg | 2 000 so‘m | 5 000 so‘m | +150% |
| 20 kg ballon | 40 000 so‘m | 100 000 so‘m | +60 000 so‘m |
| Tabiiy gaz, me’yor ichida, 1 m³ | 1 000 so‘m | 1 100 so‘m | +10% |
Jadvaldagi “oldin” ustuni 2025-yil 1-apreldan amal qilgan narxlar (vazirlik sahifasi bo‘yicha).
Bir xil issiqlik qaysi yoqilg‘ida arzonroq?
Eng arzoni — me’yor ichidagi tabiiy gaz: 1 kVt·soat issiqlik taxminan 131 so‘mga tushadi. Ballon gazida xuddi shu issiqlik 434 so‘m, oddiy elektr isitgichda esa 650–1 100 so‘m.
Taqqoslash uchun har bir yoqilg‘idan olinadigan energiyani bir o‘lchovga keltirdik. Hisob yo‘li quyidagicha:
- 1 kub metr tabiiy gazda taxminan 9,3 kVt·soat, 1 kilogramm suyultirilgan gazda taxminan 12,8 kVt·soat energiya bor (yoqilg‘ining odatiy issiqlik qiymatlari);
- gazli pech yoki qozon energiyaning taxminan 90 foizini issiqlikka aylantiradi deb olindi;
- elektr isitgich (masalan, moyli radiator) iste’mol qilgan energiyani deyarli to‘liq issiqlikka aylantiradi;
- isitish rejimidagi inverterli konditsioner (issiqlik nasosi) o‘rtacha 1 kVt·soat elektrdan 2,5 kVt·soat issiqlik beradi deb olindi — qattiq sovuqda bu ko‘rsatkich pasayadi.
Masalan, ballon gazi uchun: 5 000 so‘m ÷ (12,8 × 0,9) ≈ 434 so‘m. Tabiiy gaz uchun: 1 100 so‘m ÷ (9,3 × 0,9) ≈ 131 so‘m.
| Isitish usuli | 1 kVt·soat issiqlik narxi (taxminan) |
|---|---|
| Tabiiy gaz, oyiga 500 m³gacha | 131 so‘m |
| Ballon gazi, eski narxda (2 000 so‘m/kg) | 174 so‘m |
| Tabiiy gaz, 500 m³dan ortiq qismi | 239 so‘m |
| Inverterli konditsioner, 650–900 so‘mlik tarifda | 260–360 so‘m |
| Ballon gazi, yangi narxda (5 000 so‘m/kg) | 434 so‘m |
| Elektr isitgich, 650–1 100 so‘mlik tarifda | 650–1 100 so‘m |
Ko‘rinib turibdiki, ballon gazi bilan isitish endi me’yor ichidagi tabiiy gazdan taxminan 3,3 baravar qimmat. Ilgari bu farq 1,3 baravar edi.
Oddiy elektr isitgich esa hali ham ballon gazidan qimmat: hatto eng arzon pog‘onada ham bir xil issiqlik 1,5 baravar ko‘p pul talab qiladi. Inverterli konditsioner esa ballon gazidan arzonroq chiqmoqda.
Bu sizga qanday ta’sir qiladi: oila xarajati qanchaga oshadi?
Uyiga tabiiy gaz kelgan oila uchun deyarli hech narsa o‘zgarmadi, ballon gazidan foydalanadigan oilaning qishki xarajati esa oyiga 60–180 ming so‘mga oshadi. Quyidagi misollarda iste’mol hajmlari shartli olingan.
1-oila: uyga tabiiy gaz kelgan. Qishda oyiga 350 kub metr gaz sarflasa, to‘lov 350 × 1 100 = 385 ming so‘m bo‘ladi. Agar sarf 600 kub metrga yetsa, 500 kub metr 1 100 so‘mdan (550 ming), qolgan 100 kub metr 2 000 so‘mdan (200 ming) hisoblanadi — jami 750 ming so‘m. Ya’ni me’yordan oshgan har 100 kub metr 90 ming so‘m qo‘shimcha xarajat demak.
2-oila: gaz yo‘q, ballon gazi faqat ovqat pishirishga. Oyiga bitta 20 kilogrammlik ballon ketsa, xarajat 40 ming so‘mdan 100 ming so‘mga chiqadi: oyiga 60 ming, yiliga 720 ming so‘m ko‘p. Agar oila kompensatsiya olish huquqiga ega bo‘lsa, 60 ming so‘m qaytariladi va yakuniy xarajat avvalgidek 40 ming so‘mda qoladi.
3-oila: gaz yo‘q, ballon gazi ovqatga va bitta xonani isitishga. Oyiga 60 kilogramm (3 ta ballon) sarflansa, xarajat 120 ming so‘mdan 300 ming so‘mga oshadi. To‘rt oylik isitish mavsumida bu 720 ming so‘m qo‘shimcha xarajat. Kompensatsiya ko‘pi bilan 20 kilogramm uchun beriladi, shuning uchun ehtiyojmand oila ham oyiga 240 ming so‘m to‘laydi.
Gaz yo‘q uyda isitish uchun elektrga o‘tish foydalimi?
Oddiy elektr isitgichga o‘tish foyda bermaydi, inverterli konditsioner esa ballon gazidan arzonroq chiqishi mumkin. Bu oilaning umumiy elektr sarfiga bog‘liq.
3-oila misolida xonani isitishga ketadigan 40 kilogramm gaz (200 ming so‘m) taxminan 460 kVt·soat issiqlik beradi. Oila maishiy ehtiyojga oyiga 150 kVt·soat elektr sarflaydi deb hisobladik (shartli misol). Me’yordan ortiq qismi yuqori narxda hisoblanadi.
- Elektr isitgich bilan: umumiy sarf 610 kVt·soatga chiqadi va hisob 97,5 ming so‘mdan 522 ming so‘mga oshadi. Isitishning o‘zi taxminan 424 ming so‘m — ballon gazidan 2 baravardan ko‘proq qimmat.
- Inverterli konditsioner bilan: issiqlik uchun taxminan 185 kVt·soat elektr kerak, umumiy sarf 335 kVt·soat bo‘ladi. Isitish xarajati taxminan 153 ming so‘m — ballon gazidan 47 ming so‘m arzon.
Lekin bu hisob o‘rtacha holat uchun. Ayoz kuchaygan kunlarda konditsionerning samaradorligi pasayadi, eski yoki inverter bo‘lmagan qurilmalarda esa tejov kamroq bo‘ladi. Elektr ta’minotida uzilishlar bo‘ladigan hududlarda faqat elektrga tayanish ham xavfli.
Davlat qanday yordam beradi?
Ijtimoiy reyestrdagi va kam ta’minlangan oilalar ballon gazi uchun har bir kilogramm hisobiga 3 ming so‘mdan, oyiga ko‘pi bilan 20 kilogramm uchun kompensatsiya oladi. Pul gaz xaridi tasdiqlangach ijtimoiy kartaga tushadi.
602-son qarorga ko‘ra, kompensatsiya ijtimoiy reyestrga kiritilgan oilalarga, jon boshiga oylik daromadi minimal iste’mol xarajatlarining ikki baravaridan oshmaydigan oilalarga hamda yetim yoki ota-ona qaramog‘idan mahrum bolalarni tarbiyalayotgan oilalarga beriladi. Ariza tuman ijtimoiy xizmatlar markazi, davlat xizmatlari portali yoki “Ijtimoiy karta” ilovasi orqali bepul topshiriladi.
Elektr energiyasi bo‘yicha ham yordam bor. Vazirlar Mahkamasining 31-oktabrdagi 601-son qaroriga ko‘ra, 1-noyabrdan tabiiy gaz yo‘q yoki yetib borishi qiyin hududlarda yashovchi kam ta’minlangan oilalar uchun isitish mavsumida elektr kompensatsiyasi 350 kVt·soat hajm asosida hisoblanadi. Bu hududlardagi uylar ro‘yxatini hokimliklar tasdiqlaydi. Muhim jihat: 350 kVt·soat kompensatsiya uchun belgilangan hajm, u 650 so‘mlik tarif me’yorini o‘zgartirmaydi.
Ko‘mir bilan isitadigan oilalar uchun alohida tartib bor — bu haqda ko‘mir uchun 600 ming so‘mgacha kompensatsiya maqolamizda yozganmiz.
Xarajatni kamaytirish uchun nima qilish kerak?
Avvalo, kompensatsiyaga haqingiz bor-yo‘qligini tekshiring, so‘ng isitish usulini o‘z sarfingizga qarab tanlang. Quyidagi qadamlar yordam beradi:
- Kompensatsiyaga ariza bering. Ijtimoiy reyestrda bo‘lsangiz yoki daromadingiz mezonga to‘g‘ri kelsa, “Ijtimoiy karta” ilovasi yoki davlat xizmatlari portali orqali murojaat qiling — ballon gazi bo‘yicha oyiga 60 ming so‘mgacha qaytadi.
- Tabiiy gaz sarfini 500 kub metrdan oshirmang. Me’yordan ortiq har bir kub metr 1 100 emas, 2 000 so‘mdan hisoblanadi.
- Elektr isitgichni asosiy isitish manbai qilmang. Gaz yo‘q uyda inverterli konditsioner bor bo‘lsa, uni ballon gazi bilan birga ishlatish xarajatni kamaytirishi mumkin.
- Issiqlikni yo‘qotmang. Deraza va eshik tirqishlarini berkitish, faqat yashaydigan xonani isitish har qanday yoqilg‘ida sarfni kamaytiradi.
- Markaziy isitishda muammo bo‘lsa, murojaat qiling. Radiatorlar isimasa, to‘lovni qayta hisoblatish mumkin — bu haqda isitish mavsumi bo‘yicha qo‘llanmamizda batafsil yozganmiz.
Hisob-kitoblardagi energiya qiymatlari va qurilmalar samaradorligi taxminiy. Aniq xarajat uyning kattaligi, issiqlik izolyatsiyasi, havo harorati va qurilma turiga qarab farq qiladi.


