Asosiy matnga o'tish
16-Noyabr, Dushanba
Pul va iqtisodiyot 5 daqiqa o'qish

Omonat foizi 18,4 foizga tushdi: 10 mln so‘m bir yilda qancha foyda beradi

Ko‘zoynak taqqan cho‘chqacha-jamg‘arma va kalkulyator: omonat foizlari hisob-kitobi
Foto: Unsplash

So‘mdagi bank omonatlari bo‘yicha o‘rtacha foiz bir yilda 20,9 foizdan 18,4 foizga tushdi.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠⁠ Inflyatsiya ham sekinlashgani uchun omonat hali ham narxlar o‘sishidan oldinda, lekin daromad kamaydi.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠⁠ Biz rasmiy raqamlar asosida 10 million, 3 million va 300 million so‘m uchun bir yillik hisob-kitob qildik.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠⁠

Markaziy bank e’lon qilgan foiz stavkalari statistikasiga ko‘ra, 2026-yil sentabrida jismoniy shaxslarning milliy valyutadagi muddatli omonatlari bo‘yicha o‘rtacha stavka yillik 18,4 foiz bo‘ldi.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠⁠ Bir yil oldin, 2025-yil sentabrida bu ko‘rsatkich 20,9 foiz edi.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠⁠

Bu orada Markaziy bank 4-noyabr kuni asosiy stavkani yillik 14 foiz darajasida saqlab qoldi, keyingi yig‘ilish 16-dekabrga belgilangan.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠⁠ Ya’ni yaqin bir oyda omonat foizlarini keskin o‘zgartiradigan rasmiy qaror kutilmaydi.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠⁠

Pulini bankka qo‘yish yoki uyda, dollarda saqlash haqida o‘ylayotganlar uchun asosiy savol bitta: bir yildan keyin qo‘lda real qancha qoladi?⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠⁠

Omonat foizlari qanchaga tushdi?

Jismoniy shaxslar uchun so‘mdagi omonatlarning o‘rtacha stavkasi bir yilda 2,5 foiz punktga kamaydi: 20,9 foizdan 18,4 foizga.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠⁠ Pasayish yil davomida bosqichma-bosqich bo‘lgan: yanvarda 20,6 foiz, iyunda 19,2 foiz, avgust va sentabrda 18,4 foiz.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠⁠

Muddatga qarab farq katta.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠⁠ Sentabr ma’lumotlariga ko‘ra, 1 yilgacha bo‘lgan omonatlar o‘rtacha 15,6 foiz, 1 yildan uzoq muddatli omonatlar esa 18,8 foiz daromad beradi.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠⁠ Ya’ni pulni uzoqroq muddatga “qulflash” hozir yiliga qariyb 3 punkt ko‘proq foyda keltiradi.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠⁠

Shu bilan birga, narxlar o‘sishi ham sekinlashdi.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠⁠ Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotiga ko‘ra, 2026-yil oktabrida yillik inflyatsiya 6,5 foiz bo‘ldi, bir yil oldin esa 7,8 foiz edi.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠⁠

Ko‘rsatkich Bir yil oldin Hozir
So‘mdagi omonatlar, o‘rtacha (sentabr) 20,9% 18,4%
Yillik inflyatsiya (oktabr) 7,8% 6,5%
Inflyatsiyadan keyingi real daromad* ≈12,2% ≈11,2%
Asosiy stavka 14% (4-noyabrda o‘zgarishsiz qoldirildi)

*Real daromadni o‘zimiz hisobladik: (1 + omonat stavkasi) ÷ (1 + inflyatsiya) − 1.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠⁠ Masalan, hozir: 1,184 ÷ 1,065 − 1 ≈ 11,2%.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠⁠

Demak, nominal foiz 2,5 punktga tushgan bo‘lsa-da, real daromad atigi 1 punktga kamaygan — chunki inflyatsiya ham pasaygan.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠⁠

10 million so‘m bir yilda qancha daromad keltiradi?

O‘rtacha 18,4 foizli omonatga qo‘yilgan 10 million so‘m bir yildan keyin 11 840 000 so‘mga yetadi, ya’ni 1 840 000 so‘m foiz daromadi beradi.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠⁠ Bu oyiga o‘rtacha 153 ming so‘m atrofida.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠⁠

Quyidagi jadvalda bir xil summani turli usulda saqlash natijasini solishtirdik.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠⁠ Hisob oddiy foiz bo‘yicha, kapitalizatsiyasiz qilingan; “real qiymat” — bugungi narxlarda o‘lchangan xarid quvvati (6,5 foizli inflyatsiya bilan).⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠⁠

10 mln so‘mni qayerda saqlash Bir yildan keyin Real qiymati Real foyda/zarar
Uyda naqd 10 000 000 9 389 671 −610 329
Omonat, 1 yilgacha (15,6%) 11 560 000 10 854 460 +854 460
Omonat, o‘rtacha (18,4%) 11 840 000 11 117 371 +1 117 371
Omonat, 1 yildan ortiq (18,8%) 11 880 000 11 154 930 +1 154 930
Dollarda omonat (5,4%), kurs o‘zgarmasa ≈10 540 000 9 896 714 −103 286

Uyda saqlangan pulning xarid quvvati bir yilda 610 ming so‘mdan ko‘proq kamayadi.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠⁠ Biz aholi narxlar qanchaga oshishini kutayotgani haqidagi maqolada ham shu holatni oila byudjeti misolida ko‘rsatgan edik.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠⁠

Inflyatsiyadan keyin qancha qoladi?

Rasmiy 6,5 foizli inflyatsiyada o‘rtacha omonat yiliga taxminan 11,2 foiz real daromad beradi.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠⁠ Agar narxlar aholi kutayotgandek 9,1 foizga oshsa, real daromad 8,5 foiz atrofigacha tushadi.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠⁠

Bu farqni 10 million so‘m misolida ko‘rsak: 6,5 foizli inflyatsiyada real foyda 1,12 million so‘m, 9,1 foizli inflyatsiyada esa 852 ming so‘m bo‘ladi.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠⁠ Har ikki holatda ham omonat narxlar o‘sishidan oldinda qoladi.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠⁠

Ikki misol (summalar shartli):⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠⁠

  • Nafaqaxo‘r 3 million so‘mni zaxira sifatida saqlaydi. Uni 1 yilgacha muddatli omonatga (15,6%) qo‘ysa, bir yilda 468 000 so‘m foiz oladi, inflyatsiyadan keyin real foyda — 256 ming so‘m atrofida.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠⁠ Pul uyda tursa, xarid quvvati 183 ming so‘mga kamayadi.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠⁠ Ikki yo‘l o‘rtasidagi farq — qariyb 440 ming so‘m.
  • Oila uy uchun 300 million so‘m yig‘gan va bir yildan keyin ishlatmoqchi. 1 yildan ortiq muddatli omonatda (18,8%) yillik foiz 56,4 million so‘mni, ya’ni oyiga o‘rtacha 4,7 million so‘mni tashkil etadi.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠⁠ Biroq bunday summada kafolat chegarasini hisobga olish kerak (pastda).

So‘mda yoki dollarda saqlash foydaliroqmi?

Kurs o‘zgarmasa, so‘mdagi omonat ancha foydaliroq: dollardagi omonatlar jismoniy shaxslar uchun o‘rtacha 5,4 foiz daromad beradi, so‘mdagi omonatlar esa 18,4 foiz.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠⁠ Dollar omonati so‘mdagisiga tenglashishi uchun dollar kursi bir yilda taxminan 12,3 foizga oshishi kerak.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠⁠

Hisob: 1,184 ÷ 1,054 ≈ 1,123.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠⁠ Hozirgi rasmiy kurs — 12 014,37 so‘m.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠⁠ Demak, bir yildan keyin dollar taxminan 13 496 so‘mdan qimmat bo‘lgandagina dollardagi omonat yutadi.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠⁠

So‘nggi bir yilda bunday sakrash bo‘lmagan: 2025-yil oxirida rasmiy kurs 12 025 so‘m atrofida edi, hozir deyarli shu darajada.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠⁠ Noyabr boshida esa dollar kursi qisqa muddat 12 ming so‘mdan pastga tushgan edi.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠⁠ Kelgusi yil kurs qanday bo‘lishini hech kim kafolatlay olmaydi, shuning uchun bu hisob prognoz emas, balki solishtirish uchun mo‘ljal.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠⁠

Bundan tashqari, so‘mni dollarga almashtirish va qaytarishda bankning sotish va sotib olish kurslari farqi ham yo‘qotish bo‘ladi.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠⁠ Joriy kurslarni valyuta kurslari sahifamizda kuzatib borishingiz mumkin.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠⁠

Omonat foizidan soliq olinadimi va pul kafolatlanganmi?

Hozircha soliq olinmaydi: Soliq kodeksining 378-moddasiga ko‘ra, jismoniy shaxslarning bank omonatlari bo‘yicha foiz daromadlari daromad solig‘idan ozod.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠⁠ Yozda Fiskal tahlillar instituti omonat foizlariga 5 foizlik soliq joriy etishni taklif qilgan, ammo O‘zA ma’lumotiga ko‘ra, bu taklif huquqiy kuchga ega emas.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠⁠

Taqqoslash uchun: agar shunday soliq qachondir joriy etilsa, 10 million so‘mlik omonatning 1 840 000 so‘mlik yillik foizidan 92 000 so‘m soliq ushlanardi va samarali stavka 18,4 foizdan 17,5 foizga tushardi.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠⁠ Bu hozircha faqat taklif ekanini yana ta’kidlaymiz.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠⁠

Kafolat masalasida: 2025-yil fevralda imzolangan “Banklardagi omonatlarni himoya qilish kafolatlari to‘g‘risida”gi qonunning yangi tahririga ko‘ra, qonun kuchga kirgandan keyin ochilgan omonatlar bo‘yicha bitta omonatchiga bitta bankda 200 million so‘mgacha kompensatsiya kafolatlanadi.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠⁠ Valyutadagi omonatlar bo‘yicha kompensatsiya so‘mda, kafolatli holat yuz bergan kundagi Markaziy bank kursida to‘lanadi.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠⁠

Shuning uchun yuqoridagi 300 million so‘mlik misolda pulni ikki xil bankka, har biriga 200 million so‘mdan oshirmay joylashtirish xavfni kamaytiradi.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠⁠

Omonat ochishdan oldin nimalarni tekshirish kerak?

Eng muhimi — foizning o‘zini emas, uning shartlarini solishtirish.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠⁠ Yuqoridagi 18,4 foiz — banklar bo‘yicha o‘rtacha ko‘rsatkich, aniq bankdagi taklif undan yuqori yoki past bo‘lishi mumkin.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠⁠

  1. Muddatni maqsadga moslang. Pul bir yil ichida kerak bo‘lsa, uzoq muddatli omonatning yuqori foiziga aldanmang — muddatidan oldin yechganda foiz qayta hisoblanishi mumkin.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠⁠ Bu shart shartnomada yoziladi.
  2. Foiz qanday to‘lanishini so‘rang. Har oy kartaga tushadimi yoki asosiy summaga qo‘shiladimi (kapitalizatsiya) — yakuniy daromad shunga qarab farq qiladi.
  3. Omonat summasini to‘ldirish va qisman yechish mumkinligini aniqlang. Ko‘p omonatlarda bu imkoniyat yo‘q yoki cheklangan.
  4. Katta summani bir bankda saqlamang. 200 million so‘mdan ortiq bo‘lsa, kafolat chegarasini hisobga olib, bir necha bankka taqsimlang.
  5. Omonatni faqat rasmiy ilova yoki bank filialida oching. 16-noyabrdan bank ilovalarida xavfsizlik qoidalari kuchaytirildi: yangi qurilmadan kirilganda biometrik tasdiq so‘raladi.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠⁠ “Yuqori foizli omonat” va’da qilib, SMS kod so‘raydigan qo‘ng‘iroqlar firibgarlik belgisi.

Agar omonat o‘rniga kredit olishni o‘ylayotgan bo‘lsangiz, solishtirish uchun: Markaziy bank ma’lumotlariga ko‘ra, sentabrda jismoniy shaxslarga so‘mdagi kreditlar bo‘yicha o‘rtacha stavka 21,6 foiz bo‘lgan.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠⁠ Oylik to‘lovni o‘z summangiz bo‘yicha kredit kalkulyatorida hisoblab ko‘rishingiz mumkin.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠⁠

Hisob taxminiy.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌⁠‌‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠⁠ Sug‘urta, komissiya va boshqa to‘lovlar bank shartlariga bog‘liq — aniq jadvalni bankdan oling.