Voyaga yetmagan bola uchun aliment hozir ota yoki onaning oylik daromadidan ulush sifatida hisoblanadi va har bir bolaga oyiga kamida 360 400 so‘m bo‘lishi shart. Prezident 10-noyabrda tasdiqlagan dasturda esa aliment miqdorini yashash xarajatlariga moslab belgilash tizimini joriy etish vazifasi qo‘yildi.
Quyida amaldagi tartib, hisoblash namunalari, aliment undirish uchun qayerga murojaat qilish va yangi tizim qachon kutilayotgani haqida qisqacha.
Aliment miqdori qanday hisoblanadi?
Ota-onalar o‘rtasida kelishuv bo‘lmasa, sud alimentni ota yoki onaning oylik ish haqi va boshqa daromadidan ulush sifatida undiradi. Ulushlar Oila kodeksining 99-moddasida belgilangan:
- bitta bolaga — daromadning to‘rtdan bir qismi;
- ikkita bolaga — uchdan bir qismi;
- uch va undan ortiq bolaga — yarmi.
Sud tomonlarning moddiy yoki oilaviy ahvolini va boshqa e’tiborga loyiq holatlarni hisobga olib, bu miqdorni kamaytirishi yoki ko‘paytirishi mumkin.
Eng kam aliment qancha?
Har bir bolaga undiriladigan aliment eng kam ish haqining 26,5 foizidan kam bo‘lmasligi kerak. 2026-yil 1-sentabrdan eng kam ish haqi 1 360 000 so‘m, demak, bitta bola uchun aliment oyiga kamida 360 400 so‘m bo‘ladi.
Bu me’yor har bir bolaga alohida qo‘llanadi: ikki bola uchun eng kam miqdor 720 800 so‘m, uch bola uchun 1 081 200 so‘m. Eng kam ish haqining amaldagi qiymatini asosiy ko‘rsatkichlar sahifasida ko‘rish mumkin.
Quyidagi jadvalda turli daromadlarda aliment qancha bo‘lishi taxminan ko‘rsatilgan (sud miqdorni o‘zgartirmagan holat uchun):
| Oylik daromad | 1 bola (1/4) | 2 bola (1/3) | 3 bola (1/2) |
|---|---|---|---|
| 2 000 000 so‘m | 500 000 so‘m | 720 800 so‘m* | 1 081 200 so‘m* |
| 4 000 000 so‘m | 1 000 000 so‘m | 1 333 333 so‘m | 2 000 000 so‘m |
| 6 000 000 so‘m | 1 500 000 so‘m | 2 000 000 so‘m | 3 000 000 so‘m |
* Ulush bo‘yicha hisoblangan summa har bir bolaga 360 400 so‘mdan kam chiqqani uchun eng kam miqdor ko‘rsatilgan.
Aliment to‘lovchining oyligi qancha qolishini hisoblash uchun ish haqi kalkulyatoridan foydalanish mumkin.
Sudga bormasdan kelishsa bo‘ladimi?
Ha, ota-onalar aliment miqdori, to‘lash usuli va muddatini notarial tasdiqlangan kelishuvda belgilashi mumkin. Biroq voyaga yetmagan bola uchun kelishilgan summa sud undirishi mumkin bo‘lgan miqdordan kam bo‘lmasligi kerak.
Kelishuvda alimentni daromaddan ulush, har oy belgilangan qat’iy summa, bir martalik to‘lov yoki mol-mulk berish shaklida nazarda tutish mumkin.
Aliment undirish uchun qayerga ariza beriladi?
Aliment to‘g‘risidagi da’vo fuqarolik ishlari bo‘yicha sudga beriladi: umumiy qoidaga ko‘ra javobgar yashaydigan joydagi sudga, biroq da’vogar o‘zi yashaydigan joydagi sudga ham murojaat qilishi mumkin. Bu haqda Kun.uz batafsil yozgan.
- Da’vo arizasini qog‘ozda yoki sudlarning elektron kabineti (cabinet.sud.uz) orqali tayyorlang.
- Davlat boji to‘lanmaydi: aliment undirish bo‘yicha da’vogar bojdan ozod qilingan.
- Aliment, umumiy qoidaga ko‘ra, ariza sudga berilgan kundan boshlab undiriladi — shuning uchun murojaatni kechiktirmagan ma’qul.
Yangi tartib qachon joriy etiladi?
Aniq sana va yangi formula hali rasman e’lon qilinmagan. Prezidentning 2026-yil 10-noyabrdagi PF-242-son farmoni bilan 2027–2031-yillarga mo‘ljallangan milliy dasturlar tasdiqlangan. Ulardan birida aliment miqdorini yashash xarajatlariga muvofiq adolatli belgilash tizimini yo‘lga qo‘yish vazifasi bor.
Kun.uz ma’lumotiga ko‘ra, bu bo‘yicha Prezident qarori loyihasi 2027-yil iyunigacha ishlab chiqiladi. Hujjatda alimentning yangi miqdori yoki hisoblash formulasi keltirilmagan. Demak, yangi qaror qabul qilinmaguncha Oila kodeksidagi amaldagi ulushlar va eng kam miqdor qo‘llanadi.
Dastur doirasida himoya orderi, ijtimoiy-huquqiy xizmatlarni xavfni erta aniqlash tizimi bilan birlashtirish kabi boshqa choralar ham rejalashtirilgan. Barcha yetti dastur haqida 2031-yilgacha nimalar o‘zgarishi haqidagi maqolamizda yozganmiz. Aliment miqdorini oshirish masalasi avval ham ko‘tarilgan edi — bu haqda aliment miqdorini oshirish taklifi maqolasida o‘qishingiz mumkin.
