2026-yilning 10 oyida ish joyidagi baxtsiz hodisalar 15,9 foizga ko‘payib, 231 kishining hayotiga zomin bo‘ldi. Ishda jarohat olgan xodim yoki halok bo‘lgan xodimning oilasi qonun bo‘yicha oylik to‘lov, bir yo‘la nafaqa va dafn xarajatlarini olishga haqli. Quyida kim to‘laydi, qaysi hujjatlar kerak va pul necha kunda berilishi kerakligini tushuntiramiz.
Davlat mehnat inspeksiyasi ma’lumotiga ko‘ra, yanvar–oktabr oylarida 771 ta baxtsiz hodisa qayd etilgan (o‘tgan yilning shu davrida 665 ta). Jabrlanganlar soni 742 tadan 847 taga, halok bo‘lganlar 194 tadan 231 taga yetgan.
Hisoblab ko‘rsak, bu kuniga o‘rtacha 2,5 ta hodisa (771 ÷ 304 kun) degani. Halok bo‘lganlar soni 19,1 foizga oshgan — hodisalar sonidan tezroq.
| Yanvar–oktabr | 2025 | 2026 | O‘zgarish |
|---|---|---|---|
| Baxtsiz hodisalar | 665 | 771 | +15,9% |
| Jabrlanganlar | 742 | 847 | +14,2% |
| Halok bo‘lganlar | 194 | 231 | +19,1% |
Hodisalarning 259 tasi (33,6 foiz) sanoatda, 217 tasi (28,1 foiz) qurilishda sodir bo‘lgan. Hududlar orasida eng ko‘pi Toshkent shahri (155) va Toshkent viloyatida (106).
Ishda jarohat olsa, tovonni kim to‘laydi?
Asosiy to‘lovchi — ish beruvchining sug‘urta kompaniyasi: “Ish beruvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish to‘g‘risida”gi qonunga ko‘ra, har bir ish beruvchi xodimlar hayoti va sog‘lig‘iga yetkaziladigan zarar uchun javobgarligini sug‘urtalashi shart (4-modda).
Sug‘urta summasi ish beruvchi barcha xodimlarining bir yillik ish haqi miqdorida belgilanadi (10-modda). Tovon yetkazilgan zarar miqdorida, lekin shu summadan oshmagan holda to‘lanadi.
Inspeksiya ma’lumotiga ko‘ra, 10 oyda xodimlar foydasiga 16 mlrd 637 mln so‘m bir yo‘la va oyma-oy beriladigan zarar puli undirilgan. Shartli o‘rtacha hisoblasak, bu har bir jabrlanganga taxminan 19,6 mln so‘m (16,637 mlrd ÷ 847).
Qanday to‘lovlar olish mumkin?
Qonunning 12-moddasi to‘rt turdagi to‘lovni belgilaydi:
- oylik to‘lov — jabrlanuvchining jarohatgacha olgan o‘rtacha oylik ish haqiga nisbatan, mehnat qobiliyatini yo‘qotish darajasiga qarab foizda;
- xodim vafot etsa — uning qaramog‘ida bo‘lganlarga marhumning o‘rtacha oylik ish haqi miqdoridagi oylik to‘lov;
- bir yo‘la nafaqa — qonunchilikda nazarda tutilgan hollarda;
- dafn etish xarajatlari — shartnomada belgilangan miqdorda.
Bu sizga qanday ta’sir qilishini shartli misolda ko‘rsatamiz: xodimning jarohatgacha o‘rtacha oyligi 5 mln so‘m bo‘lsa va tibbiy-ijtimoiy ekspert komissiyasi mehnat qobiliyatini yo‘qotishni 30 foiz deb belgilasa, oylik to‘lov taxminan 1,5 mln so‘m (5 mln × 30%) bo‘ladi. Aniq summa komissiya xulosasi va hisob-kitob tartibiga bog‘liq.
Bir yilgacha bo‘lgan to‘lovlarni sug‘urta kompaniyasi to‘g‘ridan-to‘g‘ri jabrlanuvchiga to‘laydi, bir yildan ortiq davr uchun esa to‘lovlar annuitet shartnomasi asosida davom ettiriladi (14-modda).
Tovon necha kunda to‘lanadi?
Barcha hujjatlar topshirilgandan keyin sug‘urta kompaniyasi 10 ish kunidan kechiktirmay qaror qabul qilib, tovonni to‘lashi shart (18-modda). Rad etsa, sababini 15 ish kunidan kechiktirmay yozma ravishda bildirishi kerak.
Ish beruvchi esa baxtsiz hodisa haqida bilgan kundan boshlab 3 ish kuni ichida sug‘urta kompaniyasiga yozma xabar berishi lozim (17-modda). Ish beruvchining majburiyatlari ro‘yxati boshqa yo‘nalishlarda ham kengaymoqda — masalan, yaqinda ish joyida shilqimlikning oldini olish ham ularning zimmasiga yuklandi.
Qaysi hujjatlar kerak va qanday murojaat qilinadi?
Jabrlanuvchi yoki naf oluvchi sug‘urta kompaniyasiga yozma ariza bilan murojaat qiladi (19-modda). 13-moddaga ko‘ra, ariza bilan birga quyidagilar topshiriladi:
- ish beruvchining zararni qoplash to‘g‘risidagi buyrug‘idan ko‘chirma;
- xodim yoki naf oluvchining zararni qoplash talabi yozilgan arizasi nusxasi;
- hodisagacha olingan o‘rtacha oylik yoki yillik ish haqi haqida ma’lumotnoma;
- mehnat shartnomasidan ko‘chirma;
- baxtsiz hodisani maxsus tekshirish dalolatnomasi va tibbiy-ijtimoiy ekspert komissiyasi xulosasi (kasb kasalligida — tibbiy xulosa);
- xodim vafot etgan bo‘lsa — vafot guvohnomasi nusxasi va naf oluvchining huquqini tasdiqlovchi hujjat.
Qonun bu ro‘yxatda yo‘q hujjatlarni talab qilishni taqiqlaydi. Ish beruvchi yoki sug‘urta kompaniyasi to‘lashdan bosh tortsa, Davlat mehnat inspeksiyasiga yoki sudga murojaat qilish mumkin.
Oylik to‘lov o‘rtacha ish haqidan hisoblangani uchun rasmiy maosh muhim: o‘z oyligingiz va undan ushlanadigan soliqni ish haqi kalkulyatorida tekshirib ko‘rishingiz mumkin. Maosh qaysi bank kartasiga tushishini esa endi xodimning o‘zi tanlaydi.




