2027-yil 1-yanvardan fuqarolar xalq deputatlari mahalliy kengashlari sessiyalarida kuzatuvchi sifatida qatnasha oladi. Prezident farmoni bilan hokimlarning hisobot berish tartibi ham kuchaytirildi, 2028-yildan esa mahalliy byudjetning 3–5 foizini deputatlar o‘z tashabbusi bilan yo‘naltira boshlaydi.
Bu o‘zgarishlar Prezidentning 2026-yil 16-noyabrdagi “Mahalliy davlat hokimiyati vakillik organlari faoliyati kafolatlarini kuchaytirishga oid qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi PF-247-son farmonida belgilandi. Farmon 17-noyabrdan kuchga kirdi.
Fuqaro sessiyada nima qila oladi?
Kuzatadi, lekin aralasha olmaydi. Farmonda fuqarolar sessiyaga “sessiya ishiga aralashish huquqisiz” kuzatuvchi sifatida qo‘yilishi aniq yozilgan: ya’ni zalda o‘tirib, muhokamani va ovoz berishni o‘z ko‘zi bilan ko‘rish mumkin, ammo so‘zga chiqish yoki ovoz berish huquqi bo‘lmaydi.
Bu taklifni Qoraqalpog‘iston Jo‘qorg‘i Kengesi, viloyatlar va Toshkent shahar kengashlari kiritgan, farmon bilan unga rozilik berildi. Amaliyot qaysi darajadagi kengashlarda — faqat viloyatdami yoki tuman va shaharlarda ham — qo‘llanishi Senat tasdiqlaydigan tartibda aniq bo‘ladi.
Kuzatuvchi bo‘lish uchun qayerga murojaat qilinadi?
Hozircha buning tartibi yo‘q. Farmon Senatga fuqarolarning sessiyada ishtirok etish tartibini ikki oy ichida tasdiqlashni tavsiya qilgan. Ro‘yxatdan o‘tish, oldindan ariza berish yoki joylar soni shu tartibda belgilanadi.
Hokimlar uchun nima o‘zgaradi?
Hokimlar kengash oldida ko‘proq shaxsan javob beradigan bo‘ladi. Farmon bilan Senatning ikki taklifiga rozilik berildi:
- mahalliy ijro hokimiyati rahbarlari o‘z hisobotini belgilangan muddatda kengashga shaxsan taqdim etadi va o‘z faoliyatiga oid masala ko‘rilayotgan sessiyalarda shaxsan qatnashadi;
- har chorakda bir marta sessiyaning birinchi masalasi sifatida, qoida tariqasida, hokim va uning o‘rinbosarlari ishtirokida deputatlar saylov okruglaridagi aholi muammolarini muhokama qiladi.
Ya’ni yiliga kamida to‘rt marta har bir okrugdagi muammolar sessiyaning eng boshida, hokim ishtirokida ko‘tariladi.
Deputatlar byudjetdan qancha pulni o‘zi yo‘naltiradi?
2028-yil byudjetidan boshlab mahalliy byudjet xarajatlarining 3 foizidan 5 foizigacha qismi bevosita deputatlar tashabbusi bilan yo‘naltiriladi. Aniq ulush hudud toifasiga qarab belgilanadi. Bu tartibni Senat hamda Iqtisodiyot va moliya vazirligi joriy etadi.
Masalan, tuman byudjeti xarajatlari 200 mlrd so‘m bo‘lsa (shartli misol), deputatlar tashabbusi bilan 6 mlrd so‘mdan 10 mlrd so‘mgacha mablag‘ yo‘naltiriladi. Bu pul aholi deputatga ko‘targan muammolar — yo‘l, suv, maktab yoki mahalla obodonchiligiga borishi mumkin.
Deputatlar tashabbuslari byudjet so‘rovi shakllantiriladigan muddatdan kamida bir oy oldin tayyorlanishi kerak. Byudjet qanday shakllanayotganini 2027-yil davlat byudjeti misolida ham ko‘rish mumkin.
Yana qanday o‘zgarishlar bor?
| Sana | O‘zgarish |
|---|---|
| 2026-yil 1-dekabr | Tuman va shahar kengashlari qabul qiladigan hujjatlar loyihalari yuridik xizmat ko‘rsatish markazlarida huquqiy ekspertizadan o‘tkaziladi |
| 2027-yil 1-yanvar | Fuqarolar mahalliy kengash sessiyalarida kuzatuvchi bo‘la oladi |
| 2028-yil byudjeti | Mahalliy byudjetning 3–5 foizi deputatlar tashabbusi bilan yo‘naltiriladi |
Farmon bilan, shuningdek, deputatlarning o‘z hududidagi korxona, muassasa va tashkilotlarga to‘siqsiz kirish huquqi belgilanishi to‘g‘risidagi taklifga ham rozilik berildi. Adliya vazirligi bunday kirish tartibini ikki oy ichida ishlab chiqadi.



