Asosiy matnga o'tish
17-Noyabr, Seshanba
Pul va iqtisodiyot 3 daqiqa o'qish

Omonat kafolati 200 mln so‘m: bank yopilsa pul qanday va qachon qaytariladi

Tangalar solingan shisha idish: bankdagi omonat va uning davlat kafolati
Foto: Unsplash

Bank yopilsa, bitta bankdagi barcha omonatlaringiz bo‘yicha davlat kafolati ko‘pi bilan 200 million so‘mni qoplaydi.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠ Bu chegaraga hisoblangan foizlar ham kiradi, valyutadagi omonat esa so‘mda qaytariladi.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠ Pulni qayerga va qanday taqsimlash kerakligini misollar bilan hisobladik.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠

Omonatlarni himoya qilish tartibi 2025-yil 19-fevraldan kuchga kirgan “Banklardagi omonatlarni himoya qilish kafolatlari to‘g‘risida”gi O‘RQ-1031-son Qonun bilan belgilangan.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠ Unga 2026-yil 29-iyundan ayrim o‘zgarishlar kiritilgan.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠

Kafolat jismoniy shaxslar, yakka tartibdagi tadbirkorlar va yuridik shaxslarning omonatlariga tegishli.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠ To‘lovni Omonatlarni kafolatlash agentligi amalga oshiradi.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠

Omonat qancha summagacha kafolatlangan?

Bitta bankdagi omonat 200 million so‘mgacha to‘liq qaytariladi, undan oshgan qismi kafolat bilan qoplanmaydi (Qonunning 26-moddasi).⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠

Muhim jihati: limit har bir omonat uchun emas, har bir bank uchun.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠ Bir bankda bir nechta omonat yoki hisobvaraq bo‘lsa, ular valyutasidan qat’i nazar qo‘shiladi va jami 200 million so‘mdan oshmaydi.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠

Foizlar ham kafolatga kiradimi?

Ha, shartnoma bo‘yicha hisoblangan, lekin hali to‘lanmagan foizlar ham qaytariladi, ammo ular ham o‘sha 200 million so‘mlik chegaraga kiradi (25-modda).⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠

Shuning uchun summasi chegaraga yaqin omonatlarda foizni ham hisobga olish kerak.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠ Quyidagi misollar shartli, hisob yo‘li ko‘rsatilgan:⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠

Holat (shartli misol) Hisob Kafolat bo‘yicha qaytadi Qoplanmaydi
Bitta bankda 150 mln so‘m 150 mln < 200 mln 150 mln so‘m 0
Bitta bankda 300 mln so‘m 300 − 200 200 mln so‘m 100 mln so‘m
300 mln so‘m ikki bankda: 200 + 100 har bir bank alohida 300 mln so‘m 0
190 mln so‘m, yillik 18,4%, 8 oy foizi olinmagan 190 × 0,184 × 8/12 = 23,3 mln; jami 213,3 mln 200 mln so‘m 13,3 mln so‘m
50 mln so‘m omonat, shu bankda muddati o‘tgan 10 mln so‘m kredit qarzi 50 − 10 40 mln so‘m —

Oxirgi qator 27-moddaga asoslangan: omonatchining shu bankda ijro muddati kelgan majburiyati bo‘lsa, kompensatsiya omonat va qarz o‘rtasidagi farq sifatida hisoblanadi.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠

Dollardagi omonat qanday qaytariladi?

Xorijiy valyutadagi omonat bo‘yicha kompensatsiya so‘mda, kafolatlash hodisasi yuz bergan kundagi Markaziy bank kursi bo‘yicha to‘lanadi (27-modda).⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠

Shartli misol: bankda 20 000 dollar bor, o‘sha kundagi kurs 12 000 so‘m deb faraz qilaylik.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠ Hisob: 20 000 × 12 000 = 240 mln so‘m.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠ Bu 200 mln so‘mdan ko‘p, shuning uchun 200 mln so‘m qaytadi, 40 mln so‘mlik qismi qoplanmaydi.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠ Joriy kursni valyuta kurslari sahifasida ko‘rish mumkin.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠

Qaysi omonatlar kafolatlanmaydi?

Asosan moliya tashkilotlari, davlat organlari va bankka aloqador shaxslarning mablag‘lari kafolatdan tashqarida.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠ 25-moddaga ko‘ra, quyidagilar kafolatlanmaydi:⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠

  • banklar, nobank kredit tashkilotlari, lizing, sug‘urta, investitsiya fondlari va boshqa moliya tashkilotlarining omonatlari;
  • davlat organlari, davlat tashkilotlari va korxonalarining omonatlari;
  • bankka aloqador shaxslarning omonatlari (ayrim xodimlarning oxirgi uch oylik ish haqi miqdoridagi qismidan tashqari);
  • chet eldagi sho‘ba banklar va filiallardagi omonatlar;
  • shaxsiy jamg‘arib boriladigan pensiya hisobvaraqlaridagi mablag‘lar;
  • sud jinoiy daromad yoki terrorizmni moliyalashtirishga aloqador deb topgan mablag‘lar;
  • islomiy bank faoliyatidagi investitsiyaviy omonatlar (2026-yil 29-iyundan qo‘shilgan).

Bundan tashqari, bank aksiyalari, bank chiqargan obligatsiyalar, subordinar qarzlar va bank seyfidagi pul omonat hisoblanmaydi va kafolatga kirmaydi.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠

Bank yopilsa, pul qachon va qanday qaytariladi?

Kafolat Markaziy bank litsenziyani chaqirib olib, bankni majburiy tugatishga qaror qilganda ishga tushadi.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠ 2026-yil 1-yanvardan omonatchilarning kamida to‘rtdan uch qismi 15 ish kuni ichida pul olish imkoniyatiga ega bo‘lishi shart, 2027-yil 1-yanvardan bu muddat 7 ish kuniga qisqaradi (29-modda).⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠

  1. Kuting va kuzating. Tugatuvchi omonatchilar ma’lumotini 10 ish kuni ichida Agentlikka topshiradi.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠ Pulni qaysi agent-bank to‘lashi e’lon qilinadi.
  2. Agent-bankka murojaat qiling. Kompensatsiya agent-bank orqali naqd yoki boshqa bankdagi hisobingizga o‘tkazib beriladi.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠ Agent-bank to‘lov uchun belgilaydigan muddat bir yildan oshmasligi kerak.
  3. Hujjatlarni saqlang. Omonat shartnomasi, ko‘chirma va kvitansiyalarni yo‘qotmang.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠ Agar reyestrda yo‘q bo‘lsangiz yoki summaga rozi bo‘lmasangiz, asl hujjatlarni tugatuvchiga topshirasiz; u 3 ish kuni ichida ko‘rib chiqadi.
  4. Shoshilmang. Talab qilinmagan qoldiq omonatchiniki bo‘lib qoladi va uni keyinroq ham talab qilish mumkin (32-modda).
  5. Norozi bo‘lsangiz. Agentlik kengashiga yoki sudga murojaat qilish huquqi bor (45-modda).⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠ Merosxo‘rlar meros huquqini tasdiqlovchi hujjat bilan murojaat qiladi.

Omonatni qanday qilib to‘liq himoyalash mumkin?

Eng oddiy yo‘l — bitta bankdagi jami summa (foizlari bilan) 200 million so‘mdan oshmasligini kuzatish.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠ Katta jamg‘armani bir necha bankka bo‘lish har biriga alohida 200 million so‘mlik kafolat beradi.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠

Yana bir xavf — bank emas, firibgarlar.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠ Kafolat bank tugatilgan holatga tegishli, aldov yo‘li bilan o‘zingiz o‘tkazib yuborgan pulga emas.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠

Nargiza O‘ktamova
Muallif
Iqtisodiyot va moliya mavzularidagi yangiliklar hamda tahliliy maqolalar muallifi: narxlar, soliqlar, bank xizmatlari, davlat budjeti va ularning oila hamyoniga ta’siri.