Bank yopilsa, bitta bankdagi barcha omonatlaringiz bo‘yicha davlat kafolati ko‘pi bilan 200 million so‘mni qoplaydi. Bu chegaraga hisoblangan foizlar ham kiradi, valyutadagi omonat esa so‘mda qaytariladi. Pulni qayerga va qanday taqsimlash kerakligini misollar bilan hisobladik.
Omonatlarni himoya qilish tartibi 2025-yil 19-fevraldan kuchga kirgan “Banklardagi omonatlarni himoya qilish kafolatlari to‘g‘risida”gi O‘RQ-1031-son Qonun bilan belgilangan. Unga 2026-yil 29-iyundan ayrim o‘zgarishlar kiritilgan.
Kafolat jismoniy shaxslar, yakka tartibdagi tadbirkorlar va yuridik shaxslarning omonatlariga tegishli. To‘lovni Omonatlarni kafolatlash agentligi amalga oshiradi.
Omonat qancha summagacha kafolatlangan?
Bitta bankdagi omonat 200 million so‘mgacha to‘liq qaytariladi, undan oshgan qismi kafolat bilan qoplanmaydi (Qonunning 26-moddasi).
Muhim jihati: limit har bir omonat uchun emas, har bir bank uchun. Bir bankda bir nechta omonat yoki hisobvaraq bo‘lsa, ular valyutasidan qat’i nazar qo‘shiladi va jami 200 million so‘mdan oshmaydi.
Foizlar ham kafolatga kiradimi?
Ha, shartnoma bo‘yicha hisoblangan, lekin hali to‘lanmagan foizlar ham qaytariladi, ammo ular ham o‘sha 200 million so‘mlik chegaraga kiradi (25-modda).
Shuning uchun summasi chegaraga yaqin omonatlarda foizni ham hisobga olish kerak. Quyidagi misollar shartli, hisob yo‘li ko‘rsatilgan:
| Holat (shartli misol) | Hisob | Kafolat bo‘yicha qaytadi | Qoplanmaydi |
|---|---|---|---|
| Bitta bankda 150 mln so‘m | 150 mln < 200 mln | 150 mln so‘m | 0 |
| Bitta bankda 300 mln so‘m | 300 − 200 | 200 mln so‘m | 100 mln so‘m |
| 300 mln so‘m ikki bankda: 200 + 100 | har bir bank alohida | 300 mln so‘m | 0 |
| 190 mln so‘m, yillik 18,4%, 8 oy foizi olinmagan | 190 × 0,184 × 8/12 = 23,3 mln; jami 213,3 mln | 200 mln so‘m | 13,3 mln so‘m |
| 50 mln so‘m omonat, shu bankda muddati o‘tgan 10 mln so‘m kredit qarzi | 50 − 10 | 40 mln so‘m | — |
Oxirgi qator 27-moddaga asoslangan: omonatchining shu bankda ijro muddati kelgan majburiyati bo‘lsa, kompensatsiya omonat va qarz o‘rtasidagi farq sifatida hisoblanadi.
Dollardagi omonat qanday qaytariladi?
Xorijiy valyutadagi omonat bo‘yicha kompensatsiya so‘mda, kafolatlash hodisasi yuz bergan kundagi Markaziy bank kursi bo‘yicha to‘lanadi (27-modda).
Shartli misol: bankda 20 000 dollar bor, o‘sha kundagi kurs 12 000 so‘m deb faraz qilaylik. Hisob: 20 000 × 12 000 = 240 mln so‘m. Bu 200 mln so‘mdan ko‘p, shuning uchun 200 mln so‘m qaytadi, 40 mln so‘mlik qismi qoplanmaydi. Joriy kursni valyuta kurslari sahifasida ko‘rish mumkin.
Qaysi omonatlar kafolatlanmaydi?
Asosan moliya tashkilotlari, davlat organlari va bankka aloqador shaxslarning mablag‘lari kafolatdan tashqarida. 25-moddaga ko‘ra, quyidagilar kafolatlanmaydi:
- banklar, nobank kredit tashkilotlari, lizing, sug‘urta, investitsiya fondlari va boshqa moliya tashkilotlarining omonatlari;
- davlat organlari, davlat tashkilotlari va korxonalarining omonatlari;
- bankka aloqador shaxslarning omonatlari (ayrim xodimlarning oxirgi uch oylik ish haqi miqdoridagi qismidan tashqari);
- chet eldagi sho‘ba banklar va filiallardagi omonatlar;
- shaxsiy jamg‘arib boriladigan pensiya hisobvaraqlaridagi mablag‘lar;
- sud jinoiy daromad yoki terrorizmni moliyalashtirishga aloqador deb topgan mablag‘lar;
- islomiy bank faoliyatidagi investitsiyaviy omonatlar (2026-yil 29-iyundan qo‘shilgan).
Bundan tashqari, bank aksiyalari, bank chiqargan obligatsiyalar, subordinar qarzlar va bank seyfidagi pul omonat hisoblanmaydi va kafolatga kirmaydi.
Bank yopilsa, pul qachon va qanday qaytariladi?
Kafolat Markaziy bank litsenziyani chaqirib olib, bankni majburiy tugatishga qaror qilganda ishga tushadi. 2026-yil 1-yanvardan omonatchilarning kamida to‘rtdan uch qismi 15 ish kuni ichida pul olish imkoniyatiga ega bo‘lishi shart, 2027-yil 1-yanvardan bu muddat 7 ish kuniga qisqaradi (29-modda).
- Kuting va kuzating. Tugatuvchi omonatchilar ma’lumotini 10 ish kuni ichida Agentlikka topshiradi. Pulni qaysi agent-bank to‘lashi e’lon qilinadi.
- Agent-bankka murojaat qiling. Kompensatsiya agent-bank orqali naqd yoki boshqa bankdagi hisobingizga o‘tkazib beriladi. Agent-bank to‘lov uchun belgilaydigan muddat bir yildan oshmasligi kerak.
- Hujjatlarni saqlang. Omonat shartnomasi, ko‘chirma va kvitansiyalarni yo‘qotmang. Agar reyestrda yo‘q bo‘lsangiz yoki summaga rozi bo‘lmasangiz, asl hujjatlarni tugatuvchiga topshirasiz; u 3 ish kuni ichida ko‘rib chiqadi.
- Shoshilmang. Talab qilinmagan qoldiq omonatchiniki bo‘lib qoladi va uni keyinroq ham talab qilish mumkin (32-modda).
- Norozi bo‘lsangiz. Agentlik kengashiga yoki sudga murojaat qilish huquqi bor (45-modda). Merosxo‘rlar meros huquqini tasdiqlovchi hujjat bilan murojaat qiladi.
Omonatni qanday qilib to‘liq himoyalash mumkin?
Eng oddiy yo‘l — bitta bankdagi jami summa (foizlari bilan) 200 million so‘mdan oshmasligini kuzatish. Katta jamg‘armani bir necha bankka bo‘lish har biriga alohida 200 million so‘mlik kafolat beradi.
Yana bir xavf — bank emas, firibgarlar. Kafolat bank tugatilgan holatga tegishli, aldov yo‘li bilan o‘zingiz o‘tkazib yuborgan pulga emas.



