Kontrakt asosida o‘qiyotgan talaba uchun imtiyozli ta’lim krediti yiliga 14 foiz, ayollar uchun esa foizsiz. Ammo yigit bilan qiz bir xil summani olsa ham, to‘laydigan puli deyarli ikki baravar farq qiladi. Quyida 60 mln so‘mlik shartli misolda oyma-oy hisob, ariza tartibi va muddatlarni keltiramiz.
Ochiq ma’lumotlarga ko‘ra, banklar 2021-yildan 2026-yilning 9 oyigacha 663,7 ming talabaga 7,69 trln so‘m ta’lim krediti ajratgan. Qarz oluvchilarning 77,7 foizi xotin-qizlar.
Bir talabaga to‘g‘ri keladigan o‘rtacha kredit ham oshgan: 2026-yilning 9 oyida 525,9 mlrd so‘m 30 507 talabaga berilgan, ya’ni har biriga o‘rtacha 17,2 mln so‘m (525,9 mlrd ÷ 30 507). 2021-yilda bu ko‘rsatkich 9,2 mln so‘m edi.
Imtiyozli ta’lim krediti foizi qancha?
Yigitlar uchun foiz Markaziy bankning asosiy stavkasiga teng, hozir yiliga 14 foiz; xotin-qizlar uchun kredit foizsiz, foizni davlat jamg‘armasi to‘laydi. Oliy ta’lim vazirligi tushuntirishicha, asosiy stavka pasaysa, kredit foizi ham pasayadi, oshsa — o‘zgarmaydi.
Asosiy qarz o‘qish tugaganidan keyin 7-oydan boshlab 7 yil davomida qaytariladi. Ariza 5 ish kunida ko‘rib chiqiladi.
60 mln so‘mlik kredit uchun oyiga qancha to‘lanadi?
Yigit annuitet usulida oyiga taxminan 1,12 mln so‘m, qiz esa 714 ming so‘m to‘laydi. Hisob shartli misol asosida: kontrakt yiliga 15 mln so‘m, 4 yillik bakalavriat, har yili kontraktning 100 foizi kreditdan to‘lanadi — jami 60 mln so‘m.
Yigit uchun foiz kredit berilgan kundan hisoblanadi va to‘lanadi (bu shart bank shartlarida ko‘rsatilgan). Shuning uchun u o‘qish davrida ham faqat foiz to‘laydi:
- 1-kurs: 15 mln × 14% ÷ 12 = 175 ming so‘m oyiga;
- 2-kurs: 30 mln uchun — 350 ming so‘m;
- 3-kurs: 45 mln uchun — 525 ming so‘m;
- 4-kurs va o‘qishdan keyingi 6 oy: 60 mln uchun — 700 ming so‘m.
O‘qish davrida jami 21 mln, imtiyozli 6 oyda yana 4,2 mln so‘m foiz to‘lanadi. Keyin 60 mln so‘m 84 oyda qaytariladi: annuitetda oyiga 1 124 401 so‘m, 7 yilda jami 94,4 mln so‘m.
Qizda foizni jamg‘arma to‘laydi, shuning uchun u faqat asosiy qarzni qaytaradi: 60 mln ÷ 84 oy = 714 286 so‘m oyiga.
| 60 mln so‘m kredit (shartli misol) | Yigit (14%) | Qiz (foizsiz) |
|---|---|---|
| O‘qish davridagi oylik to‘lov | 175–700 ming so‘m | 0 |
| O‘qishdan keyingi 6 oy | 700 ming so‘m | 0 |
| Keyingi 7 yil, oyiga | 1,12 mln so‘m | 714 ming so‘m |
| Jami foiz | ≈59,6 mln so‘m | 0 |
| Jami to‘lanadigan summa | ≈119,6 mln so‘m | 60 mln so‘m |
Agar bank differensial usulni taklif qilsa, yigitning birinchi oylik to‘lovi 1,41 mln so‘mdan boshlanib, oxirida 723 ming so‘mgacha kamayadi, 7 yillik foiz esa 34,4 mln o‘rniga 29,8 mln so‘m bo‘ladi. O‘z summangizni kredit kalkulyatorida hisoblab ko‘rishingiz mumkin.
Kredit kontraktning hammasini qoplaydimi?
1-kursda — ha, kontrakt summasining to‘liq miqdori beriladi. 2-kursdan boshlab o‘rtacha bahosi 3 dan past talabaga kontraktning ko‘pi bilan 80 foizi beriladi, qolgan 20 foizni talabaning o‘zi to‘laydi; Ijtimoiy himoya yagona reyestridagi oilalar farzandlariga bu cheklov qo‘llanmaydi.
Imtiyozli kredit faqat kunduzgi ta’lim uchun. Sirtqi, kechki, masofaviy ta’lim va superkontrakt uchun u berilmaydi. Pul talabaning kartasiga emas, to‘g‘ridan-to‘g‘ri OTM hisobiga o‘tkaziladi.
Bu tizim kontrakt to‘lovini yengillashtirish bo‘yicha boshqa takliflar bilan birga ishlaydi — masalan, faol fuqarolarga kontraktning 5 foizini qoplash taklif etilgan, ammo u hali loyiha bosqichida.
Ta’lim kreditiga qanday ariza topshiriladi?
Ariza onlayn — talim-krediti.mf.uz tizimi yoki my.gov.uz portalidagi 677-xizmat orqali topshiriladi. Qadamlar:
- OTM bilan to‘lov-kontrakt shartnomasini oling (kontrakt.edu.uz va HEMIS’da ma’lumotingiz bo‘lishi kerak).
- Bankni tanlab, onlayn ariza to‘ldiring.
- Ta’minot hujjatini tayyorlang: kafil, sug‘urta polisi yoki garov. Bank talabi — kredit summasining kamida 125 foizi miqdorida.
- Ijtimoiy himoya yagona reyestridagi oila farzandi bo‘lsangiz, ma’lumotnomani ilova qiling — bunday oilalardan ta’minot talab qilinmaydi.
- Ariza 5 ish kunida ko‘rib chiqiladi, ma’qullansa bank pulni OTMga o‘tkazadi.
Kim uchun foydaliroq?
Qizlar uchun imtiyozli kredit amalda foizsiz bo‘lib, kontraktni bo‘lib to‘lashning eng arzon yo‘li. Yigitlar uchun 14 foiz tijorat kreditlaridan past, ammo o‘qish davrida ham har oy foiz to‘lash kerakligini oldindan hisobga olgan ma’qul: yuqoridagi misolda 4-kursda bu oyiga 700 ming so‘m.
Talabalar soni 1,65 milliondan oshgan bir paytda ta’lim krediti olayotganlar soni kamaygan: 2023-yilda 234,4 ming talaba kredit olgan bo‘lsa, 2026-yilning 9 oyida — 30,5 ming.




