Asosiy matnga o'tish
20-Noyabr, Juma
Huquq va xizmatlar 3 daqiqa o'qish

Ishda jarohat olsa: tovonni kim to‘laydi va u necha kunda berilishi shart

Ishda jarohatdan himoya: devorda osilgan ish kaskalari va jiletlar
Foto: Unsplash / Tanya Paquet

2026-yilning 10 oyida ish joyidagi baxtsiz hodisalar 15,9 foizga ko‘payib, 231 kishining hayotiga zomin bo‘ldi.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠ Ishda jarohat olgan xodim yoki halok bo‘lgan xodimning oilasi qonun bo‘yicha oylik to‘lov, bir yo‘la nafaqa va dafn xarajatlarini olishga haqli.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠ Quyida kim to‘laydi, qaysi hujjatlar kerak va pul necha kunda berilishi kerakligini tushuntiramiz.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠

Davlat mehnat inspeksiyasi ma’lumotiga ko‘ra, yanvar–oktabr oylarida 771 ta baxtsiz hodisa qayd etilgan (o‘tgan yilning shu davrida 665 ta).⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠ Jabrlanganlar soni 742 tadan 847 taga, halok bo‘lganlar 194 tadan 231 taga yetgan.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠

Hisoblab ko‘rsak, bu kuniga o‘rtacha 2,5 ta hodisa (771 ÷ 304 kun) degani.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠ Halok bo‘lganlar soni 19,1 foizga oshgan — hodisalar sonidan tezroq.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠

Yanvar–oktabr 2025 2026 O‘zgarish
Baxtsiz hodisalar 665 771 +15,9%
Jabrlanganlar 742 847 +14,2%
Halok bo‘lganlar 194 231 +19,1%

Hodisalarning 259 tasi (33,6 foiz) sanoatda, 217 tasi (28,1 foiz) qurilishda sodir bo‘lgan.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠ Hududlar orasida eng ko‘pi Toshkent shahri (155) va Toshkent viloyatida (106).⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠

Ishda jarohat olsa, tovonni kim to‘laydi?

Asosiy to‘lovchi — ish beruvchining sug‘urta kompaniyasi: “Ish beruvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish to‘g‘risida”gi qonunga ko‘ra, har bir ish beruvchi xodimlar hayoti va sog‘lig‘iga yetkaziladigan zarar uchun javobgarligini sug‘urtalashi shart (4-modda).⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠

Sug‘urta summasi ish beruvchi barcha xodimlarining bir yillik ish haqi miqdorida belgilanadi (10-modda).⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠ Tovon yetkazilgan zarar miqdorida, lekin shu summadan oshmagan holda to‘lanadi.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠

Inspeksiya ma’lumotiga ko‘ra, 10 oyda xodimlar foydasiga 16 mlrd 637 mln so‘m bir yo‘la va oyma-oy beriladigan zarar puli undirilgan.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠ Shartli o‘rtacha hisoblasak, bu har bir jabrlanganga taxminan 19,6 mln so‘m (16,637 mlrd ÷ 847).⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠

Qanday to‘lovlar olish mumkin?

Qonunning 12-moddasi to‘rt turdagi to‘lovni belgilaydi:⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠

  • oylik to‘lov — jabrlanuvchining jarohatgacha olgan o‘rtacha oylik ish haqiga nisbatan, mehnat qobiliyatini yo‘qotish darajasiga qarab foizda;
  • xodim vafot etsa — uning qaramog‘ida bo‘lganlarga marhumning o‘rtacha oylik ish haqi miqdoridagi oylik to‘lov;
  • bir yo‘la nafaqa — qonunchilikda nazarda tutilgan hollarda;
  • dafn etish xarajatlari — shartnomada belgilangan miqdorda.

Bu sizga qanday ta’sir qilishini shartli misolda ko‘rsatamiz: xodimning jarohatgacha o‘rtacha oyligi 5 mln so‘m bo‘lsa va tibbiy-ijtimoiy ekspert komissiyasi mehnat qobiliyatini yo‘qotishni 30 foiz deb belgilasa, oylik to‘lov taxminan 1,5 mln so‘m (5 mln × 30%) bo‘ladi.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠ Aniq summa komissiya xulosasi va hisob-kitob tartibiga bog‘liq.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠

Bir yilgacha bo‘lgan to‘lovlarni sug‘urta kompaniyasi to‘g‘ridan-to‘g‘ri jabrlanuvchiga to‘laydi, bir yildan ortiq davr uchun esa to‘lovlar annuitet shartnomasi asosida davom ettiriladi (14-modda).⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠

Tovon necha kunda to‘lanadi?

Barcha hujjatlar topshirilgandan keyin sug‘urta kompaniyasi 10 ish kunidan kechiktirmay qaror qabul qilib, tovonni to‘lashi shart (18-modda).⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠ Rad etsa, sababini 15 ish kunidan kechiktirmay yozma ravishda bildirishi kerak.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠

Ish beruvchi esa baxtsiz hodisa haqida bilgan kundan boshlab 3 ish kuni ichida sug‘urta kompaniyasiga yozma xabar berishi lozim (17-modda).⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠ Ish beruvchining majburiyatlari ro‘yxati boshqa yo‘nalishlarda ham kengaymoqda — masalan, yaqinda ish joyida shilqimlikning oldini olish ham ularning zimmasiga yuklandi.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠

Qaysi hujjatlar kerak va qanday murojaat qilinadi?

Jabrlanuvchi yoki naf oluvchi sug‘urta kompaniyasiga yozma ariza bilan murojaat qiladi (19-modda).⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠ 13-moddaga ko‘ra, ariza bilan birga quyidagilar topshiriladi:⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠

  1. ish beruvchining zararni qoplash to‘g‘risidagi buyrug‘idan ko‘chirma;
  2. xodim yoki naf oluvchining zararni qoplash talabi yozilgan arizasi nusxasi;
  3. hodisagacha olingan o‘rtacha oylik yoki yillik ish haqi haqida ma’lumotnoma;
  4. mehnat shartnomasidan ko‘chirma;
  5. baxtsiz hodisani maxsus tekshirish dalolatnomasi va tibbiy-ijtimoiy ekspert komissiyasi xulosasi (kasb kasalligida — tibbiy xulosa);
  6. xodim vafot etgan bo‘lsa — vafot guvohnomasi nusxasi va naf oluvchining huquqini tasdiqlovchi hujjat.

Qonun bu ro‘yxatda yo‘q hujjatlarni talab qilishni taqiqlaydi.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠ Ish beruvchi yoki sug‘urta kompaniyasi to‘lashdan bosh tortsa, Davlat mehnat inspeksiyasiga yoki sudga murojaat qilish mumkin.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠

Oylik to‘lov o‘rtacha ish haqidan hisoblangani uchun rasmiy maosh muhim: o‘z oyligingiz va undan ushlanadigan soliqni ish haqi kalkulyatorida tekshirib ko‘rishingiz mumkin.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠ Maosh qaysi bank kartasiga tushishini esa endi xodimning o‘zi tanlaydi.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠

Jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘i — 12%.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠ Imtiyozlar va boshqa ushlanmalar hisobga olinmagan.
Rushana Ziyadullayeva
Muallif
Jurnalist, kopirayter va PR mutaxassisi.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠ O‘zbekiston davlat jahon tillari universitetini “Axborot xizmati xodimi, jurnalist” mutaxassisligi bo‘yicha tamomlagan.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠ Faoliyatini 2020-yilda universitetning axborot-resurs markazida boshlagan.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠ Keyin “Nuroniy” gazetasida muxbir bo‘lib ishlagan.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠ O‘zbekiston Jurnalistlari ijodiy uyushmasida mutaxassis, “Maktabda biologiya” jurnalida mas’ul muharrir lavozimlarida ishlagan.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠ Yoshlar ishlari agentligida ham faoliyat yuritgan.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠ 2023-yildan “University of Business and Science” universitetida matbuot kotibi va katta kopirayter.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠ Hozir “Sakura books” nashriyotining bosh muharriri.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠ FasTracKids bolalar akademiyasi uchun ham kontent tayyorlaydi.⁠⁠‌‌⁠‌‌‌⁠‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌⁠‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌⁠⁠ Reklama va imij roliklari ssenariylari, ijtimoiy tarmoq kontenti, press-relizlar va PR materiallari yozadi.