Yillik mehnat ta’tili uchun haq ta’til boshlanishidan oldingi oxirgi ish kunidan kechiktirmay to‘lanishi shart. Uning miqdori oxirgi 12 oydagi o‘rtacha ish haqidan kelib chiqib hisoblanadi: o‘rtacha kunlik ish haqi ta’tilning yakshanbasiz kunlariga ko‘paytiriladi. Yil oxiri yaqinlashgani sababli foydalanilmagan ta’til va uning puli masalasi ko‘plab xodimlar uchun dolzarb.
Ta’til davomiyligi, uni to‘lash, keyingi yilga o‘tkazish va pulga almashtirish tartibi Mehnat kodeksida belgilangan. Qoidalar davlat tashkilotlari xodimlariga ham, xususiy sektorda mehnat shartnomasi bilan ishlayotganlarga ham birdek tatbiq etiladi.
Yillik ta’til necha kun bo‘ladi?
Har yilgi asosiy mehnat ta’tilining eng kam muddati 21 kalendar kun (217-modda). Ta’til davriga to‘g‘ri kelgan bayram kunlari ta’til kunlariga qo‘shib hisoblanmaydi, ya’ni ta’til shuncha kunga uzayadi.
Ayrim toifalarga uzaytirilgan ta’til beriladi (218-modda): 18 yoshga to‘lmagan xodimlar hamda I va II guruh nogironligi bo‘lgan xodimlar — 30 kalendar kun, davlat hokimiyati organlari va respublika ijro etuvchi organlari xodimlari — 27 kalendar kun. Pedagog xodimlar uchun uzaytirilgan ta’til davomiyligi Vazirlar Mahkamasi qarori bilan alohida belgilangan. Jamoa shartnomasi yoki ichki hujjatlarda bundan uzunroq ta’til ham nazarda tutilishi mumkin.
Ishga yangi kirgan xodim ta’tilga shu ish beruvchida olti oy uzluksiz ishlagandan keyin chiqish huquqiga ega (227-modda). Tomonlar kelishsa, ta’til olti oydan oldin ham berilishi mumkin.
Ta’til puli qanday hisoblanadi?
Ta’til puli o‘rtacha kunlik ish haqini ta’tilning yakshanba kunlarisiz qolgan kunlariga ko‘paytirish orqali topiladi. O‘rtacha ish haqi ta’til boshlanadigan oydan oldingi 12 oy uchun amalda to‘langan va soliq solinadigan ish haqi asosida hisoblanadi (257-modda).
O‘rtacha kunlik ish haqi o‘rtacha oylik ish haqini oydagi ish kunlarining o‘rtacha soni — 25,3 ga bo‘lish orqali aniqlanadi. Ta’til vaqti uchun haq to‘lashda yakshanba kunlari inobatga olinmaydi (233-modda). Kasallik varaqasi, homiladorlik va tug‘ish nafaqasi olingan yoki o‘rtacha ish haqi saqlangan davrlar hisob-kitob davridan chiqariladi.
Misol (shartli): xodimning oylik ish haqi 12 oy davomida 6 mln so‘m bo‘lgan. O‘rtacha kunlik ish haqi: 6 000 000 ÷ 25,3 = 237 154 so‘m. 21 kalendar kunlik ta’tilga 3 ta yakshanba to‘g‘ri kelsa, haq to‘lanadigan kunlar 18 ta bo‘ladi. Ta’til puli: 237 154 × 18 = 4 268 775 so‘m.
Bu summadan 12 foiz daromad solig‘i ushlanadi — 512 253 so‘m. Xodim qo‘liga taxminan 3 756 522 so‘m oladi. O‘z oyligingiz bo‘yicha soliqni ish haqi kalkulyatorida tekshirishingiz mumkin.
| Ta’til (kalendar kun) | Yakshanbalar (misol) | Haq to‘lanadigan kun | Ta’til puli (soliqdan oldin) |
|---|---|---|---|
| 21 kun | 3 | 18 | 4 268 775 so‘m |
| 27 kun | 4 | 23 | 5 454 545 so‘m |
| 30 kun | 4 | 26 | 6 166 008 so‘m |
Jadval oylik ish haqi 6 mln so‘m bo‘lgan xodim misolida tuzilgan. Yakshanbalar soni ta’til qaysi kundan boshlanishiga qarab farq qiladi. Oxirgi 12 oyda mukofot yoki ustama olgan bo‘lsangiz, ular ham o‘rtacha ish haqiga qo‘shiladi va ta’til puli shunga yarasha ko‘payadi.
Ta’til puli qachon to‘lanishi kerak?
Ta’til puli jamoa shartnomasi, ichki hujjatlar yoki mehnat shartnomasida belgilangan muddatda, biroq ta’til boshlanishidan oldingi oxirgi ish kunidan kechiktirmay to‘lanadi (233-modda).
Ish beruvchi xodimni ta’til boshlanishi haqida kamida 15 kalendar kun oldin xabardor qilishi kerak (228-modda). Agar xabar o‘z vaqtida berilmagan yoki ta’til puli muddatida to‘lanmagan bo‘lsa, xodim ta’tilni boshqa vaqtga ko‘chirishni talab qilishi mumkin.
Foydalanilmagan ta’til keyingi yilga o‘tadimi?
Odatda ta’til shu ish yili ichida berilishi kerak. Ishlab chiqarish bilan bog‘liq istisno hollarda, xodimning roziligi bilan, ta’tilning 14 kalendar kundan ortiq qismi keyingi yilga o‘tkazilishi mumkin va u o‘sha yil ichida ishlatilishi shart (230-modda).
Ya’ni 21 kunlik ta’tilning kamida 14 kunini shu yil o‘zida olish kerak. 18 yoshga to‘lmagan va nogironligi bo‘lgan xodimlarga yillik ta’til berilmasligiga yo‘l qo‘yilmaydi.
Ta’tilni pul bilan almashtirish mumkinmi?
Mehnat shartnomasi bekor qilinganda foydalanilmagan barcha asosiy va qo‘shimcha ta’til kunlari uchun pul kompensatsiyasi to‘lanadi (234-modda). Ishlab turgan xodimga esa faqat 21 kunlik eng kam muddatdan ortiq qism uchun, uning arizasiga ko‘ra, kompensatsiya berilishi mumkin.
Kompensatsiya ham o‘rtacha kunlik ish haqi asosida, yakshanbalarsiz hisoblanadi. Masalan, yuqoridagi xodim ishdan bo‘shayotganda 10 kunlik ta’tildan foydalanmagan bo‘lsa va ularning 1 tasi yakshanba bo‘lsa (shartli), kompensatsiya 237 154 × 9 = 2 134 387 so‘m bo‘ladi. Bu masala bo‘yicha batafsil savol-javoblar foydalanilmagan ta’tilni pulga almashtirish haqidagi maqolada ham ko‘rib chiqilgan.
18 yoshga to‘lmagan xodimlar, I va II guruh nogironligi bo‘lgan xodimlar hamda uzaytirilgan ta’til olish huquqiga ega toifalar ta’tilni pul bilan almashtira olmaydi — ular ta’tildan aynan dam olish sifatida foydalanadi.
Ta’til puli kam to‘lansa nima qilish kerak?
- Buxgalteriyadan hisob-kitob varaqasini so‘rang: unda hisobga olingan 12 oy, o‘rtacha kunlik ish haqi va kunlar soni ko‘rinadi.
- Hisobni yuqoridagi formula bilan solishtiring: o‘rtacha oylik ÷ 25,3 × yakshanbasiz ta’til kunlari.
- Farq bo‘lsa, ish beruvchiga yozma ariza bering.
- Kelishilmasa, mehnat nizolari bo‘yicha komissiyaga, davlat mehnat inspeksiyasiga yoki sudga murojaat qilish mumkin. Ishda jarohat olganda tovon to‘lash kabi boshqa to‘lovlarda ham shu yo‘l amal qiladi.




