Shahar va shahar atrofi avtobusida yo‘l haqini to‘lamay yurgan yo‘lovchiga 44 000 so‘m jarima solinadi — bu Toshkentda 2 500 so‘mlik 17 ta qatnovdan qimmat. Jarimani qaror topshirilgan kundan 15 kun ichida to‘lasangiz, 22 000 so‘m, ya’ni yarmi to‘lanadi. Nazorat kuchaygan: 1–15-noyabrda faqat Toshkent viloyatiga qatnovchi 18 ta yo‘nalishda 5 601 ta bayonnoma yozilgan.
Transport vazirligi ma’lumotiga ko‘ra, eng ko‘p qoidabuzarlik 8T (593), 145 (585), 194 (531), 65 (517) va 74 (417) yo‘nalishlarida qayd etilgan. Toshkent shahar transport boshqarmasi esa yil boshidan 10-noyabrgacha poytaxtda 146 537 yo‘lovchiga bayonnoma rasmiylashtirilganini ma’lum qilgan.
Quyida jarima qancha ekanini, uni qanday qilib kamroq to‘lash mumkinligini, imtiyozni qanday tasdiqlash va bayonnomaga qanday e’tiroz bildirishni qonun asosida tushuntiramiz.
Avtobusda chiptasiz yurish jarimasi qancha?
44 000 so‘m — bazaviy hisoblash miqdorining (BHM) o‘ndan bir qismi. Bu Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksning 144-moddasi 5-qismida belgilangan: trolleybus, tramvay, shahar ichida va shahar atrofiga qatnaydigan avtobusda chiptasiz yurish.
Hisob: 440 000 so‘m (amaldagi BHM) ÷ 10 = 44 000 so‘m. Shaharlararo avtobusda chiptasiz yurish uchun jarima esa 1 BHM — 440 000 so‘m (o‘sha moddaning 4-qismi). Jarima BHM ga bog‘langani uchun BHM oshganda u ham avtomatik oshadi — skuter va samokat jarimalari kabi. Boshqa summalarni BHM kalkulyatorida hisoblash mumkin.
Solishtirish uchun: Toshkentda 1-oktabrdan avtobus va metroda bir martalik elektron to‘lov 2 500 so‘m, naqd — 3 000 so‘m, 30 kunlik faqat avtobus tarifi 250 000 so‘m (Transport vazirligi).
| Nima | Summa | Necha qatnovga teng (2 500 so‘mdan) |
|---|---|---|
| To‘liq jarima | 44 000 so‘m | 17,6 qatnov |
| 30 kun ichida to‘lansa (70%) | 30 800 so‘m | 12,3 qatnov |
| 15 kun ichida to‘lansa (50%) | 22 000 so‘m | 8,8 qatnov |
Shartli misol: ishga kuniga ikki marta avtobusda boradigan yo‘lovchi oyiga 22 ish kunida 44 marta yuradi va elektron to‘lovda 110 000 so‘m sarflaydi (44 × 2 500). Bir martalik to‘liq jarima shu oylik xarajatning 40 foiziga teng.
Jarimani kamroq to‘lash mumkinmi?
Ha. Kodeksning 332¹-moddasiga ko‘ra, jarima qarori topshirilgan kundan 15 kun ichida uning 50 foizini yoki 30 kun ichida 70 foizini ixtiyoriy to‘lagan yo‘lovchi qolgan qismidan ozod qilinadi.
Ikki holatda chegirma qo‘llanmaydi:
- jarima qaroriga shikoyat berilgan yoki protest bildirilgan bo‘lsa;
- xuddi shu huquqbuzarlik jazo qo‘llanganidan keyin bir yil ichida takror sodir etilgan bo‘lsa.
Umumiy muddat — qaror topshirilgan kundan 30 kun (332-modda). Shu vaqtda to‘lanmagan jarima ish haqi, pensiya yoki stipendiyadan majburiy undiriladi (333-modda).
Yo‘l haqini qanday to‘lash kerak?
Brutto shartnoma asosida ishlaydigan shahar avtobuslarida 1-sentabrdan yo‘l haqi faqat avtobusga chiqqan zahoti to‘lanadi. Bu Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 3-iyundagi 276-son qarorida belgilangan. Qarorga ko‘ra, uchta yo‘l bor:
- transport kartasini validatorga tekkizish;
- bank kartasi, smartfon yoki boshqa kontaktsiz usul (NFC, QR va boshqalar) bilan to‘lash;
- imtiyozli yoki bepul yurish huquqi bo‘lsa — ijtimoiy yoki transport kartasini validatorga tekkizib, shu huquqni tasdiqlash.
Shu usullardan biri bilan to‘lamagan yoki imtiyozini tasdiqlamagan yo‘lovchi chiptasiz yurgan hisoblanadi. Ya’ni nazoratchi kelganda to‘lash endi yetmaydi — to‘lov chiqqan paytda qilinishi kerak.
Imtiyozli yo‘lovchi nima qilishi kerak?
Imtiyozni har safar karta bilan validatorda tasdiqlash kerak — aks holda pensioner yoki talaba ham chiptasiz yurgan deb hisoblanadi. Toshkentda o‘quvchilar, talabalar, pensionerlar va nogironligi bo‘lgan shaxslar tarif paketlarini 50 foiz chegirma bilan oladi.
Shuning uchun imtiyozli toifadagi yo‘lovchi avval ijtimoiy yoki imtiyozli transport kartasini rasmiylashtirib olgani ma’qul. Kartasiz imtiyozni nazoratchiga og‘zaki tushuntirish qonunda to‘lov usuli sifatida ko‘rsatilmagan.
Bayonnomaga qanday e’tiroz bildiriladi?
Jarima qarori nusxasini olgan kundan boshlab 10 kun ichida shikoyat berish mumkin (316-modda). Ishni nazoratchi-taftishchilar va chipta tekshiruvchilar ko‘radi (254-modda), shikoyat esa 10 kun ichida ko‘rib chiqiladi (319-modda).
E’tiroz uchun asos bo‘lishi mumkin bo‘lgan holatlar:
- bank yoki transport kartasidan to‘lov yechilgan, lekin bayonnoma yozilgan — ilovadagi yoki bank SMS’idagi to‘lov vaqtini saqlang;
- validator ishlamagan — buni guvohlar yoki suratda qayd eting;
- imtiyoz kartasi validatorda o‘qilmagan.
Shuni yodda tutish kerak: shikoyat berilsa, 50 foizlik chegirma qo‘llanmaydi. E’tiroz rad etilsa, jarima xabarnomadan keyin 15 kun ichida to‘liq to‘lanadi. Jarimalarga e’tiroz bildirish tartibi boshqa qoidabuzarliklarda ham shunga o‘xshash.
Jarima oshirilishi mumkinmi?
Hozircha bu faqat taklif. UzA xabariga ko‘ra, chiptasiz yurish uchun jarimani birinchi marta 0,5 BHM (220 000 so‘m), takroran esa 1 BHM gacha (440 000 so‘m) oshirish bo‘yicha takliflar Qonunchilik palatasiga kiritilgan. Kodeksga bunday o‘zgartirish hali kiritilmagan, amaldagi jarima — 44 000 so‘m.




