O‘zbekiston davlat budjetidan 2021–2025-yillarda ilm-fanga jami qariyb 8,3 trillion so‘m sarflandi. Besh yil ichida yillik xarajatlar deyarli ikki baravarga oshgan. Biroq 2025-yilda umumiy moliyalashtirish ko‘payganiga qaramay, innovatsiyalarni qo‘llab-quvvatlash jamg‘armasiga ajratilgan mablag‘ kamaygan.
Bu haqda Iqtisodiyot va moliya vazirligining “Fuqarolar uchun budjet: 2025-yil ijrosi” hisoboti ma’lumotlari dalolat beradi.
2021-yilda ilm-fan uchun 1,08 trillion so‘m sarflangan bo‘lsa, 2025-yilda bu ko‘rsatkich 2,03 trillion so‘mga yetgan.
Besh yil davomida yillik xarajatlar nominal hisobda qariyb 88 foizga oshgan.
2025-yilda ilm-fanga qancha mablag‘ sarflangan?
Hisobotga ko‘ra, 2024-yilda davlat budjetidan ilm-fan uchun 1 trillion 967,7 milliard so‘m yo‘naltirilgan.
2025-yilda esa bu ko‘rsatkich 2 trillion 34,2 milliard so‘mni tashkil etgan.
Bir yil ichida xarajatlar 66,5 milliard so‘mga yoki qariyb 3,4 foizga oshgan.
Biroq mablag‘larning ichki taqsimotida sezilarli o‘zgarish kuzatilgan.
Ilmiy muassasalarni saqlash xarajatlari 183 milliard so‘mga oshgan
2024-yilda ilmiy tadqiqot muassasalarini saqlash uchun 1 trillion 292,7 milliard so‘m sarflangan.
2025-yilda esa bu ko‘rsatkich 1 trillion 476,1 milliard so‘mga yetgan.
Ya’ni ilmiy muassasalarni saqlash xarajatlari bir yil ichida 183,4 milliard so‘mga ko‘paygan.
Shu bilan birga, ilm-fanni moliyalashtirish va innovatsiyalarni qo‘llab-quvvatlash jamg‘armasiga ajratilgan mablag‘ kamaygan.
Innovatsiyalar jamg‘armasiga ajratma 116,9 milliard so‘mga qisqargan
2024-yilda Ilm-fanni moliyalashtirish va innovatsiyalarni qo‘llab-quvvatlash jamg‘armasiga davlat budjetidan 675 milliard so‘m ajratilgan.
2025-yilda esa ushbu ko‘rsatkich 558,1 milliard so‘mni tashkil etgan.
Demak, bir yil ichida jamg‘armaga ajratma 116,9 milliard so‘mga yoki 17,3 foizga kamaygan.
Bu ilm-fanni moliyalashtirish tarkibida o‘zgarish bo‘lganini ko‘rsatadi.
Bu ilmiy grantlar kamayganini anglatadimi?
Jamg‘armaga budjetdan ajratilgan mablag‘ning qisqarishi uning barcha manbalardan olgan daromadlari yoki moliyalashtirilgan ilmiy loyihalar soni ham aynan 17,3 foizga kamayganini anglatmaydi.
Chunki jamg‘armaning budjetdan tashqari tushumlari, avvalgi davrdan qolgan mablag‘lari va boshqa moliyalashtirish manbalari bo‘lishi mumkin.
Biroq ochiq e’lon qilingan raqamlarning o‘zi bir muhim holatni ko‘rsatmoqda: 2025-yilda ilm-fan uchun jami mablag‘ ko‘paygan bo‘lsa-da, uning ichki taqsimoti bir xil yo‘nalishda o‘zgarmagan.
Besh yillik o‘sishni qanday baholash kerak?
2021-yilda ilm-fanga sarflangan 1,08 trillion so‘m bilan 2025-yildagi 2,03 trillion so‘mni solishtirganda sezilarli o‘sish kuzatiladi.
Lekin bu nominal hisobdagi farqdir. Ya’ni unda inflatsiya, ish haqi va boshqa xarajatlarning qimmatlashishi hisobga olinmagan.
Shu sababli xarajatlar 88 foizga oshgani ilmiy muassasalarning real xarid qobiliyati yoki tadqiqotlar uchun mavjud resurslar ham aynan shuncha ko‘payganini anglatmaydi.
Ilm-fanga sarflanayotgan mablag‘larning natijadorligini baholashda grantlar soni, yakunlangan ilmiy loyihalar, tadqiqot natijalarining amaliyotga joriy etilishi va boshqa ko‘rsatkichlar ham muhim.
