21-iyun yozgi quyosh turg‘unligi kunidir va bu yilning eng uzun kunduzgi vaqti bo‘ladi. Ushbu sanada Yerning o‘rni va quyoshning ko‘rinish burchagi shundayki, kunduz vaqti maksimal darajaga yetadi. Bugun Quyosh biz bilan 15 soat 10 daqiqa davomida bo‘ladi.
Yozgi turg‘unlik, astronomik jihatdan, Yerning o‘zi o‘xshash burchakda harakatlanayotgani uchun quyosh nurlari bizga eng to‘g‘ri burchakda tushadi, natijada kunduzgi yorug‘lik vaqti eng uzun bo‘ladi. Ushbu hodisa, asosan, shimoliy yarimsharda, jumladan, O‘zbekiston hududida eng uzun kunduzni tashkil qiladi.
Shu bilan birga, 22-iyundan boshlab kunduzlar asta-sekin qisqaradi va kechalar uzunlashadi. Bu quyoshning harakati, ya’ni uning kunduzi Yerning boshqa burchaklarida o‘zgarishiga bog‘liq bo‘lib, yozning oxiriga qadar davom etadi.
Ertadan boshlab, kunduzlarning qisqarishi va kechalarning uzayishi kuzatiladi.
Nega kunlar uzayib, qisqaradi?
Buning sababi Yer o‘qining Quyosh atrofidagi aylanish tekisligiga nisbatan taxminan 23,4 daraja og‘ganida. Yozgi quyosh turg‘unligi kuni shimoliy yarimshar Quyoshga eng ko‘p og‘gan bo‘ladi: tush paytida Quyosh Shimoliy tropik (23,4° shimoliy kenglik) ustida tik turadi.
Turg‘unlik sanasi har yili bir xil emas va 20–21-iyun oralig‘ida bo‘ladi. Janubiy yarimsharda esa aynan shu kun yilning eng qisqa kuni hisoblanadi.
Keyingi astronomik sanalar
Kuzgi tengkunlik sentabr oyining 22–23-kunlarida bo‘lib, bu paytda kecha va kunduz deyarli tenglashadi. Qishki quyosh turg‘unligi 21–22-dekabrga to‘g‘ri keladi — bu yilning eng qisqa kuni va eng uzun kechasi.
